Không cứ giảm phát thải là dự án CDM

Tài chính tốt, khó thực hiện CDM

+ Để được chứng nhận là dự án CDM, ngoài tất cả các tiêu chí về lượng phát thải, công nghệ… thì một tiêu chí nữa là doanh nghiệp phải biết “đóng cửa đi ăn mày”?

 

Ông Hà Đăng Sơn: Trên lý thuyết có rất nhiều dự án nằm trong nhóm được khuyến khích áp dụng Cơ chế phát triển sạch nhưng dự án lại không thể đăng ký với Ban điều hành CDM Quốc tế, đơn giản vì số liệu tài chính của dự án quá tốt.

 

Nói như vậy, đối với một dự án CDM, nếu doanh nghiệp chứng minh được việc chuyển giao công nghệ cộng với khó khăn về tài chính, dự án dễ được đăng ký thành công.

 

Nhưng bài toán tài chính trong CDM không phải cứ thấp hẳn là tốt, mà phải tính mức tiệm cận.

 

Ví dụ trong một ngành nào đó, yêu cầu chỉ số hoàn vốn nội tại là 12%/năm, nhưng dự án đầu tư của doanh nghiệp chỉ đạt xấp xỉ 11%, tức là không đến nỗi tệ, mọi thứ đã gần sát ngưỡng để đạt mức hoàn vốn 12%/năm.

 

Doanh nghiệp vẫn có thể đầu tư và chấp nhận một mức lợi nhuận thấp hơn, nhưng có thể các cổ đông không hài lòng, những người cho vay vốn (chẳng hạn như các ngân hàng thương mại) không hài lòng. Khi đó doanh nghiệp đưa khoản thu dự kiến từ CDM vào để đẩy nó lên cao hơn ngưỡng hoàn vốn, có thể lên đến 14-15%. Với những chỉ số tài chính dự án như vậy thì dự án đó sẽ dễ dàng được các cổ đông và ngân hàng chấp thuận các khoản đầu tư và tín dụng để triển khai.

 

+ Tuy nhiên, để vay vốn ngân hàng, đặc biệt ngân hàng trong nước, doanh nghiệp phải chứng minh khả năng tài chính của mình tốt, có khả năng hoàn vốn nhanh, ông nghĩ sao?

 

Ông Hà Đăng Sơn: Đó chính là một khó khăn của các dự án CDM khi thực hiện ở Việt Nam nói riêng và các nước trong khu vực nói chung. Vô tình có sự mâu thuẫn trong việc xây dựng dự án: Để được Chính phủ Việt Nam phê duyệt, doanh nghiệp phải chứng minh được dự án khả thi về mọi mặt, tức là các chỉ tiêu kinh tế, tài chính, xã hội phải tốt.

 

Đồng thời doanh nghiệp ra ngân hàng vay tiền, hồ sơ vay vốn cũng phải chứng minh được dự án đó khả thi, có thể thực hiện được và thực hiện rồi sẽ đem lại lợi ích nhất định về mặt kinh tế, xã hội và môi trường…

 

Nhưng về mặt quốc tế, những dự án CDM có chỉ tiêu tài chính tốt sẽ khó chứng minh được doanh nghiệp gặp khó khăn khi đầu tư vào dự án, do đó sẽ không nhận được tiền từ bán chứng chỉ giảm phát thải khí nhà kính (CERs).

 

Bởi một trong những yêu cầu quan trọng đối với một dự án CDM là phải chứng minh được dự án sẽ gặp khó khăn về tài chính hoặc các rào cản khác, trong khi đó chủ đầu tư vẫn có thể chọn một phương án đầu tư khác ít rủi ro hơn. Đây là một khó khăn để thấy rằng không dễ dàng đăng ký các dự án CDM với Liên Hợp Quốc.

 

Lượng giảm phát thải dưới 10 ngàn tấn, không nên làm

+ Theo kinh nghiệm của đơn vị tư vấn, một dự án cần đạt ngưỡng bao nhiêu thì nên tham gia CDM?

 

Ông Hà Đăng Sơn: Đối với những dự án đơn lẻ mà lượng giảm phát thải tính toán dưới ngưỡng 10 ngàn tấn CO2/năm, theo kinh nghiệm các đơn vị tư vấn, tốt nhất không nên làm, vì nếu làm, tính hết các khoản chi phí, người bán chẳng còn gì.

 

Thường một dự án CDM nói chung, nếu tính tất cả các khoản phí từ lúc phát triển dự án cho tới lúc thu được tiền sẽ vào khoảng vài trăm ngàn USD. Trong đó, chỉ tính riêng giai đoạn phát triển dự án CDM để đăng ký  đã có rất nhiều khoản, tùy theo mức độ dịch vụ cung cấp. Nếu doanh nghiệp khoán toàn bộ cho đơn vị tư vấn thì phí tại Việt Nam vào khoảng 40 – 50 ngàn USD.

 

Cộng thêm một loạt các phí khác như thẩm định quốc tế cần chi phí 50- 200 ngàn USD tùy quy mô dự án, lệ phí cho ban điều hành của Công ước khung Liên Hợp quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC), rồi phí trong nước nộp cho Quỹ Bảo vệ Môi trường (khoảng 1-2% doanh thu từ bán CERs)…

 

+ Với cả trăm ngàn USD, không phải năng lực tài chính của doanh nghiệp nào cũng đáp ứng được. Đó là khó khăn thực sự, chứ không phải cố gắng tạo ra. Theo ông, có cách nào giải quyết vấn đề này không?

 

Ông Hà Đăng Sơn: Có một phương án doanh nghiệp không cần bỏ ra bất cứ khoản phí nào như phí tư vấn, phí đăng ký…. Tất cả được bên mua CERs trả toàn bộ. Hoặc doanh nghiệp chỉ phải bỏ ra một số tiền nhỏ trong tổng phí phải chi để trả cho đơn vị tư vấn làm CDM, phần phí còn lại sẽ do bên mua chi trả.

 

Cách này sẽ giúp giảm bớt áp lực về vốn đầu tư ban đầu cho CDM. Tuy nhiên, doanh nghiệp sẽ phải bán CERs đó với giá nhất định theo thỏa thuận với bên mua. Nhiều doanh nghiệp của ta hiện nay làm CDM mà không mất một đồng nào, nhưng đổi lại giá bán một tấn CO2 quy đổi sẽ thấp, không có cơ hội chào giá cao hơn gấp nhiều lần trên sàn buôn bán chứng chỉ phát thải.

 

Tiếp cận CDM từ lăng kính biến đổi khí hậu, dễ thành công

+ Nếu tự bỏ tiền ra thực hiện CDM, phần lớn doanh nghiệp không đủ năng lực tài chính. Còn giải quyết được vấn đề vốn đầu tư ban đầu, thì doanh nghiệp mất cơ hội chào giá CERs cao. Xem ra CDM không phải là thị trường hấp dẫn như mọi người vẫn nói?

 

Ông Hà Đăng Sơn: Để thực hiện, bản thân doanh nghiệp phải nắm bắt, hiểu về CDM và mong muốn, quyết tâm làm. Chắc chắn đã làm CDM là phải mất tiền, phải bỏ vốn đầu tư sau đó mới được hoàn lại từ khoản bán CERs. Đây là bài toán kinh tế mà chủ doanh nghiệp phải tính.

 

Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần hiểu, CDM chỉ là một khoản thu phụ thêm nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch giúp giảm phát thải khí nhà kính. Doanh nghiệp phải nhìn ra được, mình sẽ phải đầu tư công nghệ hoặc thay đổi thiết bị để đạt được mức tiết kiệm là bao nhiêu, qua đó giảm phát thải chừng nào để góp phần vào giảm thiểu biến đổi khí hậu…. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp sẽ xác định để thực hiện được mong muốn đó cần thu xếp tài chính như thế nào.

 

Lúc này, nếu xét về tài chính, dự án CDM không quá hấp dẫn. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp vẫn sẵn sàng đầu tư, thì có thể bù đắp được những khó khăn ban đầu bằng nguồn thu từ bán CERs sau này.

 

Bản chất CDM chỉ là một mảng trong vấn đề biến đổi khí hậu, bao gồm Thích ứng với biến đổi khí hậu – tức là xây dựng các kịch bản biến đổi khí hậu để đưa ra các cách ứng phó phù hợp – và Giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu - thường bằng cách đầu tư cho năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, trồng rừng... CDM là một công cụ giảm thiểu biến đổi khí hậu.

 

+ CDM vẫn được ví như thị trường tiềm năng cho doanh nghiệp tại các quốc gia đang phát triển cải thiện công nghệ sạch và tạo nguồn vốn lớn. Nhưng thị trường thì bao gồm cả tiềm năng và rủi ro. Theo ông, đâu là những rủi ro mà doanh nghiệp khi tham gia thực hiện cần xem xét?.

 

Ông Hà Đăng Sơn: Có thực tế mà doanh nghiệp Việt Nam cần tính đến. Khi các quốc gia phát triển đã thu đủ quota khí thải, họ sẽ không mặn mà mua thêm. Lúc đó, giá giao dịch chứng chỉ phát thải trên thị trường thứ cấp (thị trường giao dịch của các nước phát triển) sẽ thấp, dẫn tới giá bán CERs tại thị trường sơ cấp như Việt Nam cũng giảm theo

 

Chẳng hạn, đến giờ Nauy đã đủ quota khí thải, về nguyên tắc không phải mua nữa, nhưng do Nauy có cam kết về môi trường, nên họ vẫn sẵn sàng mua, vì muốn đóng góp vào giảm thiểu khí nhà kính. Nhưng với một số quốc gia khác như Đức, khi đủ rồi chắc chắn họ không mua thêm.

 

Trong giai đoạn đầu, các doanh nghiệp thường chỉ quan tâm tới vấn đề tài chính là điều phải chấp nhận. Tức là doanh nghiệp mới chỉ quan tâm tới việc lấy được bao nhiêu tiền từ việc bán chỉ tiêu phát thải.

 

Nhưng về lâu về dài, những ràng buộc của Liên Hiệp quốc trong vấn đề này ngày càng chặt chẽ. Nếu doanh nghiệp chỉ quan tâm tới tài chính, chắc chắn sẽ gặp khó khăn khi tiếp cận CDM.

 

+ Nói như vậy thì thị trường CDM cũng đầy rủi ro, nếu doanh nghiệp không có tính toán chiến lược?

 

Ông Hà Đăng Sơn: Không ít doanh nghiệp nghĩ rằng chỉ cần có hoạt động giảm phát thải thì có thể làm CDM, đó là hiểu sai đầu tiên.

 

Thứ hai là doanh nghiệp thuê tư vấn nhưng lại không có sự trao đổi kịp thời giữa hai bên. Chính công ty chúng tôi đã từng gặp rắc rối từ việc này khi tư vấn về CDM cho một số dự án thủy điện. Sau khi hoàn tất các thủ tục giấy tờ chuẩn bị cho thẩm định quốc tế, bên doanh nghiệp mới thông báo rằng họ thay đổi công suất nhà máy, nghĩa là đi kèm với nó là thay đổi toàn bộ hệ thống văn bản giấy tờ, thậm chí thay đổi luôn cả cách tính toán.

 

Ví dụ với thủy điện, ngưỡng yêu cầu về công suất cho dự án quy mô nhỏ là 15MW, lúc bắt đầu làm dự án doanh nghiệp chọn công suất 14MW nên có rất nhiều ưu đãi khi phát triển CDM, nhưng sau đó doanh nghiệp thay đổi lên mức 16MW, đi kèm với đó sẽ xóa toàn bộ ưu đãi và phải áp dụng nhiều điều kiện phê duyệt khó khăn hơn rất nhiều.

 

Box: Trong khung hoạt động của CDM thường có hai yêu cầu. Thứ nhất, về mặt tài chính, các nước phát triển sẽ mua hạn ngạch (quota) khí thải của các nước đang phát triển.

 

Thứ hai, có sự chuyển giao công nghệ tiên tiến từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển. Đây là mảng hiện nay thường bị xem nhẹ, chưa được coi trọng trong CDM.

 

Bản thân CDM chính là tạo sự kích thích bằng việc tạo ra nguồn lợi tài chính nếu doanh nghiệp sử dụng công nghệ tốt hơn, thay vì những công nghệ chưa phải tốt nhất.

 

CERS của dự án Khí đồng hành Rạng Đông của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam đang chào giá  tới 17Euro/tấn CO2 Quy đổi.

 

 

Oanh Lê