Nhiều doanh nghiệp gặp khó khi triển khai AI

Khi AI trở thành công nghệ nền tảng mới của nền kinh tế số, bài toán này không còn dừng ở phạm vi từng doanh nghiệp mà đang dần trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây cũng là lý do khái niệm "AI có chủ quyền" (Sovereign AI) ngày càng được nhiều quốc gia quan tâm, trong đó năng lực làm chủ hạ tầng được xem là nền tảng để phát triển và khai thác AI một cách bền vững.

Quan điểm này cũng được Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh tại Diễn đàn Quốc gia số Việt Nam (DIGIFEST) 2026 tổ chức ngày 5/6 vừa qua. Theo đó, chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư hạ tầng, phần mềm hay thiết bị công nghệ, quan trọng hơn là phải tạo ra giá trị thực tiễn cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Điểm cốt lõi của chuyển đổi số không phải là câu chuyện mua sắm thiết bị, quan trọng hơn là phải xuất phát từ việc giải quyết các bài toán thực tế hàng ngày của địa phương, doanh nghiệp và người dân. Mục tiêu chuyển đổi số không phải là làm việc cũ trên môi trường số mà là làm tốt hơn, nhanh hơn, đơn giản hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn.

Theo ông Trần Duy Ninh, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, năng lực số quốc gia chính là khả năng huy động, tổ chức, làm chủ và khai thác hiệu quả các nguồn lực số nhằm tạo ra giá trị cho phát triển kinh tế - xã hội. Trong mô hình này, tầng cao nhất không phải là hạ tầng hay dữ liệu, mà là khả năng làm chủ các công nghệ chiến lược, yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của một quốc gia trong tương lai.

Sự phát triển của AI đang làm thay đổi cách các quốc gia nhìn nhận về năng lực công nghệ. Trước đây, việc lưu trữ dữ liệu trong nước thường được xem là yếu tố cốt lõi của chủ quyền số, tuy nhiên trong kỷ nguyên AI, dữ liệu chỉ là một phần của bài toán.

Theo các chuyên gia, "AI có chủ quyền" (Sovereign AI) không chỉ là việc dữ liệu được lưu trữ trong lãnh thổ một quốc gia mà còn là khả năng làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị AI, từ hạ tầng tính toán, dữ liệu, mô hình, đội ngũ kỹ sư đến năng lực vận hành và phát triển công nghệ.

Nếu dữ liệu được ví như nguồn nguyên liệu của nền kinh tế số, thì năng lực tính toán (compute) chính là nhà máy của nền kinh tế AI. Một quốc gia có thể sở hữu lượng dữ liệu lớn nhưng sẽ khó tạo ra giá trị nếu không có khả năng xử lý, huấn luyện và triển khai các mô hình AI trên quy mô lớn.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước bắt đầu bắt đầu xây dựng năng lực AI như một chiến lược cần được đầu tư dài hạn. Từ năm 2023, VNG đã triển khai chiến lược AI trên cả ba lớp: hạ tầng, nền tảng và ứng dụng, với mục tiêu xây dựng năng lực AI dài hạn thay vì chỉ phát triển các tính năng AI đơn lẻ.

Khi nhu cầu ứng dụng AI ngày càng gia tăng, bài toán hạ tầng tính toán cũng trở thành một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp. Thực tế, nhu cầu sử dụng hạ tầng AI tại Việt Nam đang tăng nhanh. GreenNode, đơn vị kinh doanh AI Cloud của VNG, hiện cung cấp hạ tầng AI cho hàng nghìn doanh nghiệp trong và ngoài nước, giúp các tổ chức tiếp cận năng lực tính toán phục vụ AI mà không phải đầu tư lớn cho hạ tầng ban đầu.

Khi toàn bộ quá trình xử lý, huấn luyện và vận hành AI phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài, doanh nghiệp có thể tiếp cận công nghệ nhanh hơn trong ngắn hạn nhưng đồng thời cũng đối mặt với sự phụ thuộc về chi phí, năng lực tính toán và công nghệ lõi. Trong dài hạn, điều này có thể làm hạn chế khả năng tích lũy năng lực công nghệ trong nước cũng như cơ hội phát triển đội ngũ kỹ sư và hệ sinh thái AI nội địa.

Từ góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Vũ Thanh Tùng, Tổng giám đốc GreenNode cho rằng phần lớn doanh nghiệp hiện nay đều nhìn thấy cơ hội từ AI nhưng vẫn gặp nhiều rào cản trong quá trình triển khai.

“Nhu cầu của doanh nghiệp Việt Nam không khác nhiều so với những hệ thống mà chúng tôi đã và đang vận hành. Dù là thương mại điện tử, ví điện tử, nền tảng số hay các ứng dụng AI, tất cả đều cần một hạ tầng đủ mạnh, ổn định và có khả năng mở rộng”, ông Tùng nhận định.

Theo ông Tùng, một hệ thống máy chủ AI có thể tiêu tốn hàng chục tỷ đồng, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa xác định rõ bài toán cụ thể cần giải quyết hoặc cách đo lường hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, chi phí đầu tư chỉ là một phần của bài toán. Doanh nghiệp còn phải giải quyết các vấn đề về trung tâm dữ liệu, điện năng, hệ thống mạng, lưu trữ, bảo mật và đội ngũ vận hành có chuyên môn cao.

Bên cạnh đó, bài toán về chủ quyền dữ liệu và tuân thủ pháp luật cũng đang là thách thức với các doanh nghiệp khi triển khai AI. Khi dữ liệu và hạ tầng AI được đặt hoàn toàn ở nước ngoài, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các yêu cầu về bảo mật, kiểm soát dữ liệu và tuân thủ quy định, đặc biệt trong các lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, bảo hiểm hoặc dịch vụ công.

Thực tế, AI đã bắt đầu tạo ra những giá trị thực tiễn rõ rệt trong nhiều lĩnh vực thông qua khả năng giải quyết các bài toán cụ thể. Đơn cử, giải pháp Intelligent Document Processing (IDP) do GreenNode phát triển hiện đã hỗ trợ các tổ chức tài chính, ngân hàng và bảo hiểm xử lý hàng trăm nghìn tài liệu, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng.

“Chúng tôi tập trung phát triển các nền tảng AI và giải quyết những bài toán thực tế cho khách hàng. Điều quan trọng không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở khả năng tạo ra giá trị từ công nghệ đó. Khi doanh nghiệp có thể ứng dụng AI để nâng cao năng suất và hiệu quả vận hành, AI mới thực sự tạo ra giá trị cho nền kinh tế."

Hiện GreenNode đang vận hành 6 Availability Zones, cung cấp hơn 80 dịch vụ Cloud và AI, phục vụ hơn 1.000 khách hàng doanh nghiệp tại Đông Nam Á, Mỹ và Trung Đông. Những năng lực này cho thấy các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị AI thay vì chỉ đóng vai trò người sử dụng công nghệ.

Trong dài hạn, AI có chủ quyền sẽ không chỉ được đo bằng nơi dữ liệu được lưu trữ, mà còn bằng khả năng sở hữu hạ tầng, công nghệ và nguồn nhân lực để biến dữ liệu thành giá trị. Đây cũng là điều kiện để Việt Nam chuyển từ vị thế ứng dụng công nghệ sang tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển các công nghệ chiến lược trong tương lai.