AI khiến lừa đảo tài chính ngày càng tinh vi, nạn nhân khó phân biệt thật - giả

Phát biểu khai mạc diễn đàn "Digital Trust in Finance 2026" chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” ngày 12/5 tại Hà Nội, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, UV BCH TW Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh trí tuệ nhân tạo (AI) có thể quyết định tốc độ phát triển, nhưng chính niềm tin số mới là yếu tố định đoạt giới hạn tăng trưởng.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng cho biết, công nghệ số và đặc biệt là AI đang tái định hình căn bản cách thức vận hành của hệ thống tài chính tại Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội để nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế số sẽ không thể bền vững nếu không được đặt trên nền tảng của niềm tin.

Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an.

Niềm tin trong môi trường số không còn là yếu tố cảm tính mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để các giao dịch được thực hiện và các quyết định tài chính được đưa ra.

“Nếu dữ liệu là nhiên liệu của nền kinh tế số thì niềm tin chính là hạ tầng mềm quyết định khả năng vận hành của toàn thể bộ hệ thống. Trong kỷ nguyên AI, vấn đề niềm tin đang đứng trước những thách thức hoàn toàn mới”, Thứ trưởng Phạm Thế Tùng nhận định.

Dưới góc nhìn của ngân hàng, ông Phạm Tiến Dũng -Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội lớn cho ngành ngân hàng. AI giúp nâng cao hiệu quả vận hành, tự động hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ, chấm điểm tín dụng, chăm sóc khách hàng, phát hiện giao dịch bất thường, phòng chống gian lận, phòng chống rửa tiền.

Tuy nhiên theo các chuyên gia tại sự kiện, AI cũng mang lại nhiều rủi ro. Trong kỷ nguyên AI, vấn đề rủi ro bảo mật đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ từ hệ thống công nghệ sang yếu tố con người, ảnh hưởng trực tiếp đến người dùng cuối. Sự hỗ trợ của AI đã khiến các phương thức lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trở nên tinh vi, có tổ chức hơn và tạo ra những "niềm tin giả" rất khó nhận diện.

Trong lĩnh vực ngân hàng, rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống công nghệ mà còn nằm ở hành vi người dùng, nằm ở dữ liệu cá nhân, ở luồng giao dịch, các nền tảng kết nối và nguy cơ tội phạm lợi dụng niềm tin của người dân để thực hiện các hành vi lừa đảo gian lận.

“Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi cách tiếp cận trong bảo đảm an ninh tài chính số từ phòng thủ thụ động sang chủ động kiến tạo niềm tin”, Thượng tướng Phạm Thế Tùng nhận định.

Đồng tình với ý kiến trên, ông Phạm Tiến Dũng cho rằng, nếu người dân không tin tưởng vào sự an toàn của giao dịch số, không tin rằng dữ liệu cá nhân của họ được bảo vệ, không tin rằng các quyết định tài chính được đưa ra minh bạch, công bằng và có trách nhiệm thì mọi thành tựu công nghệ đều khó phát huy được giá trị đầy đủ.

“Trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể quyết định tốc độ phát triển nhưng chính niềm tin sẽ quyết định giới hạn của tăng trưởng”, Thượng tướng Phạm Thế Tùng nhận định.

Theo các chuyên gia, bảo vệ niềm tin số tài chính không thể là trách nhiệm riêng của từng ngân hàng, từng công ty chứng khoán, từng ví điện tử hay từng nền tảng công nghệ mà phải là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái. Cần thúc đẩy cơ chế chia sẻ cảnh báo rủi ro, phối hợp xử lý tài khoản nghi vấn, phát hiện sớm hành vi gian lận, nâng cao nhận thức người dùng, đồng thời đảm bảo chia sẻ dữ liệu và tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin mạng.