Cao Bằng: Nâng tầm OCOP từ ‘mỗi xã một sản phẩm’ sang ‘nhiều xã một sản phẩm’

Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, mô hình “mỗi xã một sản phẩm” đang bộc lộ những hạn chế nhất định, đòi hỏi địa phương phải chuyển đổi tư duy theo hướng “nhiều xã một sản phẩm” nhằm hình thành vùng nguyên liệu tập trung, phát triển chuỗi liên kết sản xuất quy mô lớn và nâng tầm thương hiệu OCOP một cách bền vững.

Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm OCOP của Cao Bằng đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường như hạt dẻ Trùng Khánh, miến dong Phja Đén, thạch đen Cao Bằng hay các dòng trà, mật ong và bún khô. Những sản phẩm này không chỉ phản ánh lợi thế bản địa mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.

Gạo nếp hương Bảo Lạc.

Thế nhưng, trong quá trình triển khai, không ít địa phương vẫn hiểu OCOP theo cách “mỗi xã phải có một sản phẩm riêng”, dẫn đến tình trạng phát triển manh mún, thiếu liên kết và khó tạo ra sức cạnh tranh lớn trên thị trường.

Đến năm 2026, toàn tỉnh có khoảng 174 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 4 sao, trong đó có 10 sản phẩm 4 sao và 164 sản phẩm 3 sao, do hàng trăm chủ thể là hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất tham gia phát triển. Dù số lượng tăng nhanh nhưng phần lớn sản phẩm vẫn có quy mô nhỏ, phân tán, chủ yếu do các hộ gia đình hoặc cơ sở sản xuất nhỏ lẻ đảm nhiệm.

Điều này khiến nhiều sản phẩm dù có chất lượng tốt nhưng sản lượng hạn chế, khó mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu mạnh. Bên cạnh đó, việc lựa chọn sản phẩm OCOP ở một số nơi còn mang tính phong trào, chưa thực sự dựa trên lợi thế tự nhiên và truyền thống sản xuất lâu đời, dẫn đến nguồn lực bị dàn trải và thiếu hiệu quả.

Một hạn chế đáng chú ý khác là nhiều sản phẩm OCOP chưa có vùng nguyên liệu ổn định và thiếu chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ. Hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân, quy trình chưa đồng nhất, dẫn đến chất lượng sản phẩm không ổn định. Không ít cơ sở chỉ sản xuất theo mùa vụ với sản lượng nhỏ, khiến việc đáp ứng các đơn hàng lớn hoặc tiêu chuẩn của hệ thống phân phối hiện đại gặp nhiều khó khăn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi cách tiếp cận, từ phát triển đơn lẻ sang liên kết vùng để nâng cao quy mô và giá trị sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, việc chuyển từ tư duy “mỗi xã một sản phẩm” sang “nhiều xã cùng phát triển một sản phẩm chủ lực” được xem là hướng đi tất yếu. Đây không chỉ là sự thay đổi về phương thức triển khai OCOP mà còn là bước nâng cấp chiến lược nhằm xây dựng các vùng sản xuất tập trung, huy động nguồn lực từ nhiều địa phương, hợp tác xã và doanh nghiệp để phát triển các sản phẩm có lợi thế như hạt dẻ, thạch đen, miến dong hay các loại trà đặc sản. Khi được tổ chức bài bản, các sản phẩm này hoàn toàn có thể trở thành thương hiệu nông sản quy mô vùng, có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường trong và ngoài nước.

Để hiện thực hóa định hướng này, Cao Bằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính liên kết vùng và bám sát nhu cầu thị trường. Trước hết, cần quy hoạch lại không gian sản xuất dựa trên lợi thế từng vùng, xác định rõ các sản phẩm chủ lực để hình thành vùng nguyên liệu liên xã, tránh tình trạng dàn trải và trùng lặp. Đồng thời, cần xây dựng chuỗi liên kết đa xã - đa chủ thể, trong đó doanh nghiệp và hợp tác xã đóng vai trò “đầu tàu”, kết nối các khâu từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, còn chính quyền đóng vai trò điều phối, hỗ trợ pháp lý và xúc tiến thương mại.

Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa chất lượng và xây dựng thương hiệu chung cho các sản phẩm liên vùng là yếu tố then chốt. Các sản phẩm cần được áp dụng quy trình sản xuất thống nhất, kiểm soát chất lượng chặt chẽ, có hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng và bao bì đồng bộ nhằm nâng cao uy tín trên thị trường. Đồng thời, đẩy mạnh chế biến sâu, chuyển từ sản phẩm thô sang sản phẩm có giá trị gia tăng cao sẽ giúp mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số cũng là giải pháp quan trọng trong quá trình nâng tầm OCOP Cao Bằng. Việc áp dụng công nghệ vào sản xuất, bảo quản và tiêu thụ, kết hợp với phát triển thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và quảng bá trên các nền tảng số sẽ giúp sản phẩm tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Ngoài ra, việc gắn OCOP với du lịch và văn hóa bản địa cũng mở ra hướng đi mới, vừa thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm tại chỗ, vừa nâng cao giá trị văn hóa và trải nghiệm cho du khách.

Để thúc đẩy mô hình “nhiều xã một sản phẩm”, tỉnh cần có chính sách ưu tiên như hỗ trợ vốn, đất đai, hạ tầng, đào tạo nhân lực và xúc tiến thương mại, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng giữa các địa phương tham gia. Song song đó, việc nâng cao năng lực quản trị cho các chủ thể OCOP thông qua đào tạo về quản lý chuỗi, marketing và xây dựng thương hiệu sẽ giúp thích ứng với mô hình sản xuất quy mô lớn và chuyên nghiệp hơn.

Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy việc chuyển đổi sang mô hình “nhiều xã một sản phẩm” không chỉ giúp khắc phục tình trạng sản xuất manh mún mà còn tạo nền tảng để phát triển nông nghiệp hàng hóa hiện đại. Khi các vùng nguyên liệu được tổ chức hiệu quả, chuỗi giá trị được liên kết chặt chẽ và thương hiệu được xây dựng đồng bộ, mỗi sản phẩm OCOP sẽ trở thành đại diện tiêu biểu cho cả một vùng đất, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững. Đây cũng chính là hướng đi quan trọng để OCOP Cao Bằng vươn xa hơn, khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.