Giữ vững ổn định thị trường xăng dầu

“Bão” năng lượng lan rộng Đông Nam Á

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đã tạo cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng, trong khi giá dầu diesel tăng vọt lên khoảng 238 USD/thùng vào cuối tháng 3, gấp hơn 2,5 lần so với trước khi xung đột nổ ra.

Làn sóng tăng giá nhanh chóng lan sang các quốc gia Đông Nam Á – những nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng – với mức độ tác động khác nhau, tùy thuộc vào khả năng điều hành chính sách của từng quốc gia.

Theo thống kê, Philippines ghi nhận mức tăng giá nhiên liệu mạnh nhất khu vực, với xăng tăng 54,2% và diesel tăng tới 81,6%. Myanmar và Campuchia cũng chịu áp lực lớn với mức tăng từ 50–80%. Việc theo đuổi cơ chế thị trường tự do hoàn toàn khiến Philippines trở thành “bài học đắt giá”, khi giá nhiên liệu tăng hơn gấp đôi, buộc chính phủ nước này phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia và điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng kinh tế.

Tại Thái Lan, Quỹ Nhiên liệu nhanh chóng cạn kiệt trước áp lực giá, dẫn tới việc giá xăng tăng 14–22%, diesel tăng 18% chỉ trong một đêm. Người dân phải xếp hàng dài tại các trạm xăng, trong khi Chính phủ buộc phải triển khai các biện pháp khẩn cấp như hạn chế đi lại, làm việc từ xa và cấm xuất khẩu nhiên liệu.

Malaysia rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” khi vừa phải cải cách trợ giá, vừa đối mặt với cú sốc giá toàn cầu, buộc phải cắt giảm hạn mức trợ giá. Trong khi đó, Indonesia chọn cách giữ nguyên giá bán lẻ, chuyển toàn bộ áp lực sang ngân sách nhà nước, tiềm ẩn rủi ro tài khóa lớn trong tương lai.

Việt Nam linh hoạt điều hành, giữ ổn định thị trường

Trong bối cảnh đó, theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), Việt Nam nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi khi triển khai hiệu quả chiến lược điều hành đa tầng, kết hợp linh hoạt giữa công cụ thị trường và chính sách tài khóa.

Việt Nam giữ ổn định thị trường xăng dầu giữa biến động giá khu vực và thế giới.

Ngay từ sớm, các định hướng lớn về bảo đảm an ninh năng lượng đã được xác lập. Khi khủng hoảng gia tăng trong quý I/2026, hàng loạt chỉ đạo từ Trung ương và Chính phủ tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu không để gián đoạn nguồn cung trong bất kỳ tình huống nào.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị quyết và công điện quan trọng nhằm tăng tính chủ động trong nhập khẩu, điều hành giá và phối hợp liên ngành. Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng được thành lập, đồng thời thúc đẩy xây dựng các trung tâm lọc hóa dầu quy mô lớn.

Bộ Công Thương cũng nhanh chóng cụ thể hóa bằng các giải pháp điều hành sát thực tiễn: yêu cầu bảo đảm nguồn cung, duy trì hệ thống phân phối thông suốt, tăng cường kiểm tra thị trường, ngăn chặn đầu cơ, găm hàng. Các doanh nghiệp đầu mối được yêu cầu thực hiện nghiêm kế hoạch nhập khẩu, đa dạng hóa nguồn cung và duy trì công suất sản xuất ổn định.

Một trong những công cụ quan trọng là Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, được kích hoạt 9 lần chỉ trong một tháng với tổng số tiền khoảng 5.300 tỷ đồng. Đặc biệt, lần đầu tiên ngân sách nhà nước tạm ứng trực tiếp 8.000 tỷ đồng cho quỹ, tạo dư địa can thiệp mạnh mẽ hơn trong bối cảnh khẩn cấp.

Cùng đó, các biện pháp tài khóa được triển khai đồng bộ như giảm thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu. Tổng số giảm thu ngân sách ước khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng – một mức “hy sinh” được đánh giá là cần thiết để ổn định giá cả và hỗ trợ doanh nghiệp, người dân.

Cơ chế điều hành giá cũng được cải tiến theo hướng linh hoạt hơn, cho phép điều chỉnh ngay khi giá biến động mạnh thay vì chờ theo chu kỳ, qua đó hạn chế tích lũy cú sốc giá.

Nhờ các giải pháp đồng bộ, đến cuối tháng 3, giá xăng trong nước đã giảm đáng kể so với đỉnh, với xăng E5 RON92 giảm hơn 22% chỉ trong vài ngày. Nếu không có các biện pháp can thiệp, giá xăng dầu trong nước có thể cao hơn thực tế từ 3.000–5.000 đồng mỗi lít.

So với khu vực, mức tăng giá của Việt Nam thuộc nhóm trung bình thấp và đang có xu hướng hạ nhiệt, trái ngược với nhiều quốc gia vẫn đang chịu áp lực tăng giá mạnh.

Diễn biến của cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2026 cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các quốc gia trong khu vực. Những nền kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế thị trường chịu tác động mạnh, trong khi các quốc gia trợ giá toàn diện lại đối mặt với rủi ro tài khóa dài hạn.

Việt Nam lựa chọn cách tiếp cận cân bằng hơn: kết hợp Quỹ Bình ổn, điều chỉnh thuế phí và cơ chế điều hành linh hoạt. Đặc biệt, cơ chế tạm ứng ngân sách có hoàn trả trong thời hạn xác định giúp vừa tăng khả năng ứng phó, vừa bảo đảm kỷ luật tài khóa.

Dù cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng những kết quả bước đầu cho thấy Việt Nam đã xây dựng được “bộ công cụ” điều hành đủ mạnh, phản ứng chính sách đủ nhanh và cơ chế phối hợp hiệu quả để bảo vệ ổn định thị trường năng lượng – yếu tố then chốt của ổn định kinh tế vĩ mô.