Lựa chọn công nghệ phù hợp để nâng giá trị nông sản vùng cao

Lựa chọn giải pháp phù hợp thay vì chạy theo công nghệ đắt tiền

Tại tọa đàm “Ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong sản xuất, phân phối và phát triển đặc sản, sản phẩm vùng cao” do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 21/9, các ý kiến cho rằng, phần lớn các sản vật vùng cao hiện vẫn được sản xuất ở quy mô nhỏ, dựa nhiều vào phương thức truyền thống và chưa chuẩn hóa về giống cũng như quy trình canh tác. Việc kiểm soát chất lượng nguyên liệu chưa ổn định, cùng với tổn thất sau thu hoạch còn cao do thiếu công nghệ sơ chế, bảo quản và chế biến. Bên cạnh đó, việc xây dựng dữ liệu vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và khả năng kết nối thị trường vẫn còn hạn chế. Con đường đưa đặc sản vùng cao thành thương phẩm có giá trị gia tăng cao vì thế vẫn gặp nhiều trở ngại.

Nhìn nhận về thực trạng này, ông Phạm Quyết Tiến - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghệ hỗ trợ nông nghiệp nhấn mạnh: "Điểm nghẽn lớn nhất không chỉ là thiếu máy móc hay công nghệ hiện đại, mà là thiếu một hệ thống công nghệ đồng bộ, phù hợp với quy mô và điều kiện của từng vùng". Do thiếu hạ tầng kỹ thuật và công nghệ sơ chế tại chỗ, nhiều sản vật dù mang đậm giá trị văn hóa và chất lượng tốt nhưng vẫn chỉ dừng lại ở dạng nguyên liệu thô, sản lượng thiếu ổn định.

Theo ông Tiến, việc ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể tạo ra chuyển biến rõ nét nhất ở 4 khâu, gồm chuẩn hóa giống và quy trình canh tác, quản lý dinh dưỡng và phòng trừ dịch hại theo điều kiện sinh thái từng vùng; cơ giới hóa và ứng dụng công cụ giám sát đơn giản với chi phí hợp lý; bảo quản và chế biến nông sản sau thu hoạch; số hóa thông tin vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn hóa và thiết kế bao bì đáp ứng yêu cầu của hệ thống phân phối.

"Quan điểm của chúng tôi là không chạy theo công nghệ đắt tiền. Công nghệ tốt phải giải quyết đúng bài toán của từng địa phương, sử dụng được trong điều kiện thực tế và tạo ra hiệu quả kinh tế có thể đo lường được”, ông Tiến nhấn mạnh.

Từ quan điểm trên, ông Tiến cho rằng nguyên tắc để lựa chọn công nghệ là phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người sản xuất và thị trường. Cần ưu tiên các giải pháp "vừa sức", có cấu trúc dạng module, dễ quản lý, dễ bảo dưỡng và tận dụng được vật tư, nguồn năng lượng tại chỗ. Đồng thời, giải pháp phải dễ dàng mở rộng khi gia tăng sản lượng.

Bên cạnh đó, chuyển giao công nghệ không chỉ là bàn giao máy móc hay tài liệu mà phải là một quá trình đồng hành từ thiết kế giải pháp, thử nghiệm, đo lường hiệu quả, điều chỉnh quy trình đến nhân rộng. Đào tạo phải gắn liền với thực hành tại chỗ, hình thành nhóm kỹ thuật viên nòng cốt ngay tại hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp, địa phương để tự chủ vận hành và xử lý sự cố.

Để “cô gái đẹp không ế”

Tuy nhiên, nâng chất lượng sản phẩm mới chỉ là điều kiện cần. Để đặc sản vùng cao thực sự tạo ra giá trị gia tăng, sản phẩm còn phải được nhận diện, tiếp cận đúng khách hàng và tổ chức tiêu thụ hiệu quả trên thị trường.

Ví von sản phẩm tốt như cô gái đẹp, ông Bùi Quang Cường - Trưởng Ban Phát triển nguồn nhân lực, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho rằng, để cô gái đẹp không ế, cần để “các chàng trai biết đến”, nghĩa là muốn sản phẩm được lựa chọn, trước hết cần giúp khách hàng biết đến và hiểu rõ giá trị của nó.

Đây là lúc thương mại điện tử phát huy tác dụng. Tuy nhiên, hiện nay thị trường thương mại điện tử đang bước vào giai đoạn thanh lọc khốc liệt. Theo ông Bùi Quang Cường, tổng doanh thu thương mại điện tử vẫn tăng trưởng 20-40%/năm, nhưng số lượng nhà bán hàng lại giảm dần trong 3 năm qua. Điều này cho thấy kinh doanh số không còn là hoạt động mang tính thử nghiệm đơn thuần mà đòi hỏi tính bài bản, chuyên nghiệp.

Để sản phẩm vùng cao cạnh tranh được trên môi trường số, ông Bùi Quang Cường cho rằng, việc đầu tiên cần làm là "trang điểm" cho sản phẩm. Điều chỉnh bao bì, nhãn mác, xây dựng câu chuyện sản phẩm hấp dẫn, phù hợp với phân khúc khách hàng là cách để gia tăng sức hút với người tiêu dùng.

Bên cạnh sản phẩm, người bán hàng cần nâng cao kỹ năng số của bản thân để tiếp cận khách hàng tiềm năng hiệu quả hơn.

“Khách hàng mục tiêu của chúng ta tiếp cận qua kênh nào thì chúng ta phải có mặt ở những kênh đó”, ông Cường chia sẻ.

Để tiếp cận được khách hàng thành công trên nền tảng thương mại điện tử, cần phải hiểu được nền tảng, nắm được cách thức các thuật toán vận hành để tối ưu khả năng hiển thị và tiếp cận khách hàng mục tiêu.

Cùng với đó, cần tính toán đầy đủ giá thành sản phẩm, chi phí logistics, phương thức thanh toán và các yếu tố liên quan để xây dựng mô hình kinh doanh hiệu quả.

“Để thành công trên thương mại điện tử, không chỉ cần mỗi sản phẩm mà cần xây được cả một hệ sinh thái”, ông Cường nhận định.