Khơi thông 'mạch máu' trái phiếu doanh nghiệp: Chờ đợi sự bùng nổ từ năm 2026

Phục hồi ấn tượng nhưng chưa đa dạng

Bản cập nhật của báo cáo "Triển vọng kinh tế vĩ mô Việt Nam" với chủ đề “Định vị nguồn vốn cho mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026 – 2030” do Công ty Cổ phần FiinGroup và FiinRatings vừa công bố cho thấy thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) Việt Nam năm 2025 đã ghi nhận sự phục hồi rõ nét với tổng phát hành ước đạt 630 nghìn tỷ đồng, tăng 32% so với 2024.

FiinGroup dự báo năm 2026 sẽ là cột mốc bùng nổ mạnh mẽ, quy mô có thể chạm mốc 800 nghìn tỷ đồng.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, kênh huy động vốn trung dài hạn này vẫn chưa phát huy hết vai trò dẫn vốn đối với khu vực sản xuất, công nghiệp - khi ngân hàng chiếm tới 68% giá trị phát hành, trong khi doanh nghiệp sản xuất kinh doanh lại gần như vắng bóng. Dư nợ TPDN mới chỉ đạt khoảng 10% GDP, còn cách xa mục tiêu 25% GDP vào năm 2030.

Một điểm nghẽn lớn hiện nay là sự thiếu đa dạng về cơ sở hàng hóa. Trong cơ cấu phát hành năm 2025, nhóm gân hàng vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 68%. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ lại khá "vắng bóng". Dư nợ TPDN hiện mới chỉ đạt khoảng 10% GDP, vẫn còn khoảng cách rất xa so với mục tiêu Chính phủ đề ra là 25% GDP vào năm 2030.

Để khơi thông nguồn vốn này trực tiếp vào sản xuất kinh doanh, thị trường cần dựa trên ba trụ cột: khuyến khích doanh nghiệp tín nhiệm tốt phát hành đại chúng, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và hoàn thiện hạ tầng thể chế.

Một trong những "mắt xích" then chốt để giải bài toán nguồn vốn dài hạn chính là khơi thông dư địa khổng lồ từ khối bảo hiểm. Hiện nay, danh mục đầu tư của các công ty bảo hiểm, cả nhân thọ và phi nhân thọ, đang ở trạng thái cực kỳ thận trọng, tập trung chủ yếu vào tiền gửi ngân hàng và trái phiếu Chính phủ.

Khảo sát của FiinRatings chỉ ra rằng, tỷ trọng TPDN trong danh mục đầu tư bảo hiểm hiện rất thấp so với tổng tài sản quản lý (AUM). Trong khi đó, đặc thù nguồn vốn bảo hiểm là dài hạn, rất phù hợp với nhu cầu vốn của các dự án hạ tầng. Kết quả khảo sát cho thấy hơn 60% nhu cầu đầu tư trái phiếu của khối này tập trung ở kỳ hạn từ 7 năm trở lên, trong đó kỳ hạn 7-10 năm chiếm 32% và 10-30 năm chiếm 29%.

Nếu có khung pháp lý và hạ tầng phù hợp, khối bảo hiểm sẽ là nhà đầu tư tổ chức giúp chuyển dịch cấu trúc cung ứng vốn từ thị trường tiền tệ sang thị trường vốn một cách bền vững.

Đẩy mạnh hoàn thiện thể chế

Để hiện thực hóa kịch bản tăng trưởng mạnh mẽ từ năm 2026, FiinGroup đã đưa ra các nhóm giải pháp mang tính "xương sống" cho thị trường.

Trong đó, cần những thay đổi đột phá về mặt thể chế. Thay vì chỉ dừng lại ở các quy định khuyến khích, có thể cân nhắc áp dụng các cơ chế bắt buộc như yêu cầu các doanh nghiệp lớn (thuộc nhóm VN500 hoặc doanh nghiệp Nhà nước) phải huy động một tỷ lệ nhất định vốn vay tăng thêm thông qua kênh trái phiếu để giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng. Ở chiều ngược lại, phía nhà đầu tư cũng cần được tiếp sức bằng các quy định về tỷ lệ đầu tư bắt buộc cho các quỹ dài hạn như bảo hiểm xã hội vào những trái phiếu được xếp hạng tín nhiệm cao.

Song song với việc mở rộng quy mô, hạ tầng thị trường phải được kiện toàn để bảo vệ niềm tin của nhà đầu tư. Những giải pháp như thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng để nâng hạng cho trái phiếu hạ tầng, hay xây dựng cơ chế Repo (mua bán lại) chuẩn hóa để biến trái phiếu thành tài sản đảm bảo thực sự sẽ là "liều thuốc" tăng tính thanh khoản cho thị trường thứ cấp.

Đặc biệt, việc tách bạch vai trò và trao quyền thực chất cho đơn vị đại diện người sở hữu trái phiếu trong việc thẩm định độc lập tài sản đảm bảo sẽ là lá chắn cuối cùng, đảm bảo sự minh bạch và bền vững cho kênh vốn này trong dài hạn.

Khi những nút thắt về thể chế được tháo gỡ và hạ tầng thị trường vận hành một cách hệ thống, kênh vốn trái phiếu từ năm 2026 sẽ không chỉ tăng trưởng về số lượng mà còn thực sự trở thành một "mạch máu" khỏe mạnh, dẫn vốn trực tiếp vào dòng chảy sản xuất của quốc gia.