Khơi thông thể chế, chấp nhận rủi ro, thúc đẩy công nghệ chiến lược bứt phá

Đột phá thể chế từ sự phân cấp và chính sách đặc thù

Theo ông Hoàng Anh Tú – Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ, hành lang pháp lý cho công nghệ cao, công nghệ chiến lược đã cơ bản hoàn thiện. Thay đổi đầu tiên đến từ việc phân cấp mạnh mẽ cho các bộ, ngành và địa phương chủ động xây dựng, phê duyệt và triển khai nhiệm vụ công nghệ chiến lược thay vì trình lên Chính phủ phê duyệt.

Đi kèm với đó là các cơ chế đặc thù vượt trội so với các nhiệm vụ khoa học công nghệ thông thường về thuế, tài chính, đặc biệt là chính sách thù lao và công lao động ngang bằng với các nước tiên tiến trong khu vực ASEAN nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao thực hiện nhiệm vụ công nghệ chiến lược.

Đồng thời, hệ thống tiêu chí cũng được ban hành để xác định rõ ràng thế nào là nhiệm vụ công nghệ chiến lược và thực hiện xác nhận các sản phẩm công nghệ chiến lược do các tổ chức, doanh nghiệp, viện trường nghiên cứu và phát triển.

Tính đến cuối tháng 7, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tiếp nhận 29 đề xuất nhiệm vụ công nghệ chiến lược từ các bộ, ngành và cơ quan trung ương, trong đó đã hoàn thành thẩm định 21 nhiệm vụ.

Đối với 8 đề xuất còn lại, Bộ đang tích cực phối hợp chặt chẽ với các bên liên quan để hoàn thiện hồ sơ, dự kiến hoàn thành rà soát ngay trong nửa đầu tháng 8/2026 để kịp trình Chính phủ. Ngay sau đó, công tác tuyển chọn tổ chức, doanh nghiệp cùng phối hợp triển khai thực hiện cũng sẽ được bắt đầu.

Chuyển đổi tư duy tài chính khoa học, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu

Để hỗ trợ nghiên cứu các công nghệ có tính đột phá cao nhưng đi kèm nhiều rủi ro, dự thảo Thông tư về Cơ chế tài chính đối với các nhiệm vụ khoa học công nghệ chiến lược đang được Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ quốc gia xây dựng.

Theo đó, nhiệm vụ thuộc chương trình công nghệ chiến lược quốc gia được phép lập dự toán kinh phí dự phòng ngay từ khi xây dựng nhiệm vụ cho nội dung chế tạo, thử nghiệm sản phẩm, nhằm chủ động xử lý các rủi ro phát sinh trong nghiên cứu. Khoản kinh phí dự phòng này nếu không sử dụng hết sẽ được hoàn trả lại cho ngân sách nhà nước.

Hơn thế nữa, đối với các nhiệm vụ rủi ro cao và chưa xác định được ngay phương án tối ưu, nhà nước cho phép đồng thời triển khai nhiều phương án nghiên cứu độc lập để tối đa hóa cơ hội tìm ra lời giải. Việc quản trị rủi ro tuân theo thông lệ quốc tế, tức là sau từng mốc đánh giá, hướng đi khả thi sẽ tiếp tục được cấp kinh phí, hướng đi không hiệu quả sẽ dừng tài trợ, giúp tối ưu hóa ngân sách và xác định xác suất thành công của công nghệ mang tính đột phá.

Ngoài ra, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia đang phối hợp với các đơn vị của Bộ Khoa học và Công nghệ, đặc biệt là Vụ Công nghệ, để thiết lập một cơ chế hỗ trợ toàn diện và thực chất cho các doanh nghiệp phát triển công nghệ chiến lược.

Các giải pháp trọng tâm bao gồm hỗ trợ lãi suất vay vốn cho các doanh nghiệp triển khai dự án công nghệ chiến lược, cùng cơ chế cấp voucher hỗ trợ cho các doanh nghiệp sở hữu sản phẩm mới tiếp cận thị trường.

Sự phối hợp đồng bộ từ hoàn thiện thể chế đến hỗ trợ thực chất cho doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo ra những kết quả thực chất, góp phần hình thành các sản phẩm công nghệ chiến lược, đóng góp to lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn tới.