Mặt trái của nghề 'bán mình' cho trí tuệ nhân tạo

Mồi nhử kinh tế và những bản hợp đồng "bán đứt"

Theo báo The Guardian (Anh), đối với nhiều người, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, việc bán dữ liệu cho AI là một giải pháp thiết thực để đối phó với tình trạng thất nghiệp, lạm phát và bất bình đẳng kinh tế. Tiền kiếm được từ các nền tảng như Kled AI (ứng dụng trả tiền cho người đóng góp khi tải lên dữ liệu của h ddeer huấn luyện AI), Silencio (nền tảng thu thập dữ liệu âm thanh từ cộng đồng để huấn luyện AI) hay Neon Mobile (một nền tảng đào tạo AI đàm thoại với giá 0,50 USD/phút trò chuyện) có giá trị rất lớn, giúp họ trang trải chi phí ăn uống hoặc tiết kiệm cho các dự định cá nhân. Tuy nhiên, cái giá phải trả cho vài chục USD này lại đắt hơn họ tưởng.

Khi tải dữ liệu lên các nền tảng, người dùng thường vô tình ký vào các thỏa thuận cấp phép sử dụng toàn diện, độc quyền, miễn phí bản quyền và không thể thu hồi. Điều này có nghĩa là các công ty AI có quyền tạo ra các "tác phẩm phái sinh" mãi mãi. Theo giáo sư luật Enrico Bonadio, người đóng góp hầu như không có cách nào thực tế để rút lại sự đồng ý hoặc đàm phán lại các điều khoản này. Một đoạn ghi âm giọng nói dài 20 phút ngày hôm nay hoàn toàn có thể được dùng để tạo ra một bot dịch vụ khách hàng hoạt động trong nhiều năm tới, mà người bán không hề được trả thêm một xu nào.

Đánh cắp danh tính, Deepfake và sự hối tiếc muộn màng

Ngay cả khi người dùng cố gắng đàm phán các điều khoản bảo vệ nghiêm ngặt, rủi ro danh tính bị lạm dụng vẫn hiện hữu bởi dữ liệu sinh trắc học về bản chất rất khó để ẩn danh hoàn toàn.

Trường hợp của Adam Coy, một diễn viên tại New York (Mỹ), là minh chứng rõ nét. Anh đã bán hình ảnh của mình cho một trình chỉnh sửa video AI với giá 1.000 USD, đi kèm điều khoản cấm sử dụng hình ảnh của anh cho mục đích chính trị, bán rượu, thuốc lá hay nội dung khiêu dâm. Dù vậy, không lâu sau, bạn bè anh phát hiện ra một bản sao AI có khuôn mặt và giọng nói của anh, đang tự xưng là "bác sĩ chuyên về vùng kín", để quảng cáo thực phẩm chức năng chưa được kiểm chứng cho phụ nữ mang thai trên mạng xã hội. Hệ quả là Coy đã phải đối mặt với những bình luận kỳ lạ về ngoại hình của mình trong một video thu hút hàng triệu lượt xem, khiến anh vô cùng xấu hổ và hối tiếc.

Thêm vào đó, việc thiếu minh bạch của các nền tảng cũng là một mối lo ngại lớn. Một số người dùng có nguy cơ bị đưa hình ảnh khuôn mặt vào các cơ sở dữ liệu nhận dạng hoặc quảng cáo mang tính trục lợi ở một nơi nào đó trên thế giới mà không hề hay biết. Họ thậm chí không được bất kỳ thông báo nào từ ứng dụng đối tác khi có sự cố xảy ra. Chẳng hạn, ứng dụng Neon Mobile đã phải đóng cửa sau khi bị phát hiện có lỗ hổng bảo mật khiến ai cũng có thể truy cập vào số điện thoại, bản ghi âm và bản chép lời của người dùng mà không thông báo tới người bán dữ liệu cho mình.

Một tương lai bấp bênh và ngõ cụt của người lao động

Bằng việc bán dữ liệu, những người huấn luyện AI đang trực tiếp nuôi dưỡng một cỗ máy mà cuối cùng có thể khiến chính những kỹ năng của họ trở nên thừa thãi.

Giáo sư Mark Graham từ Đại học Oxford (Anh) thẳng thắn nhận định rằng, mô hình việc làm này thực chất là một "cuộc đua xuống đáy về tiền lương" và là một "ngõ cụt". Công việc này không mang lại sự ổn định hay cơ hội thăng tiến. Khi nhu cầu về dữ liệu con người thay đổi, những người lao động tự do này sẽ ngay lập tức bị bỏ lại mà không có bất kỳ kỹ năng chuyển đổi hay mạng lưới an sinh xã hội nào bảo vệ. Kẻ chiến thắng duy nhất trong cuộc chơi này, không ai khác, chính là các nền tảng công nghệ đang thâu tóm toàn bộ giá trị bền vững.

Nghề bán dữ liệu huấn luyện AI có thể mang lại những khoản tiền giải quyết cơn khát tài chính trước mắt. Nhưng đổi lại, người lao động đang phải thế chấp chính danh tính, quyền riêng tư và tương lai nghề nghiệp của mình vào tay những gã khổng lồ công nghệ.