Quy hoạch phổ tần cho UAV phục vụ phát triển kinh tế tầm thấp

Nhu cầu sử dụng UAV tại Việt Nam đang lan nhanh chóng từ các lĩnh vực như nông nghiệp, logistics và đo đạc bản đồ. Phương thức quản lý tần số hiện hành vốn chỉ phù hợp với giai đoạn UAV quy mô nhỏ, chủ yếu phục vụ mục đích giải trí. Thế nhưng, khi bước vào kỷ nguyên kinh tế tầm thấp, chúng ta phải đối mặt với một tương lai có mật độ UAV hoạt động lớn, mang tải trọng cao, và thậm chí được sử dụng làm phương tiện chở người.

Đại diện Vietnam Post, ông Đặng Hải Long cho biết, UAV dùng trong logistics đang trở thành lĩnh vực ứng dụng tiên phong, thể hiện qua các hoạt động giao hàng chặng cuối, vận chuyển y tế hay logistics liên vùng nhằm nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, khi triển khai UAV trên diện rộng và mang tải trọng lớn, hàng loạt thách thức và rủi ro bắt đầu xuất hiện.

Đầu tiên là nguy cơ mất an toàn. Các thiết bị bay chở hàng hóa ngày càng nặng, nếu xảy ra sự cố rơi rớt sẽ gây ra hậu quả nghiêm trọng cho người và tài sản.

Tiếp đến là vấn đề quá tải lưu lượng và hạ tầng mạng. Theo ông Vũ Quốc Khánh - Phó Trưởng ban Công nghệ VNPT, khi hàng nghìn UAV kết nối đồng thời vào các nền tảng quản lý bay, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống không lưu tầm thấp, lưu lượng dữ liệu sẽ tăng đột biến, dẫn đến nhu cầu khổng lồ về phổ tần. Nhóm khu vực phổ miễn cấp phép hiện nay dù linh hoạt dùng chung nhưng lại rất dễ bị tắc nghẽn và bị hạn chế về công suất.

Thách thức tiếp theo là về địa hình. Các đợt thử nghiệm thực tế tại Cần Giờ hay Điện Biên cho thấy mỗi điều kiện địa hình lại đòi hỏi những yêu cầu kỹ thuật, vùng phủ sóng, định vị và điều khiển bay hoàn toàn khác biệt, gây khó khăn cho việc xây dựng giải pháp kỹ thuật đồng bộ.

Để giải bài toán này, TS. Lương Xuân Trường - Phó Trưởng phòng Chính sách Quy hoạch, Cục Tần số vô tuyến điện, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất chia phổ tần cho UAV thành ba nhóm định hướng chính.

Thứ nhất là nhóm băng tần miễn cấp phép, thường linh hoạt dùng chung nhưng dễ tắc nghẽn và hạn chế công suất. Tiếp theo là nhóm tận dụng hạ tầng 4G, 5G sẵn có, có thể triển khai nhanh nhưng cần sự phối hợp bài bản của các nhà mạng để tạo hành lang an toàn bay. Cuối cùng là nhóm băng tần chuyên biệt, dành cho các ứng dụng đòi hỏi độ bảo mật cao và tầm điều khiển xa.

Hơn thế nữa, việc quy hoạch tần số không chỉ giới hạn ở thiết bị bay mà còn phải tính đến hệ thống điểm cất/hạ cánh, trung tâm điều khiển và giám sát an toàn bay. Lãnh đạo Cục Tần số vô tuyến điện nhấn mạnh tần số phục vụ cho công tác an toàn bay phải được ưu tiên quy hoạch hàng đầu.

Như vậy, phổ tần vô tuyến trong kỷ nguyên số không còn đơn thuần là tài nguyên viễn thông, mà đã trở thành "hạ tầng cốt lõi" của nền kinh tế tầm thấp. Việc sớm có quy hoạch phổ tần đồng bộ, cấp phép phù hợp sẽ là bệ phóng tạo nền tảng cho Việt Nam phát triển các công nghệ chiến lược và nâng cao vị thế trên bản đồ công nghệ số.