Lá chắn kép giữ ‘báu vật sinh thái’ đất Sen Hồng

Giữa mùa khô, vùng Đồng Tháp Mười như chìm trong cái nắng gay gắt. Tại Vườn quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp), những mảnh đất nứt chân chim, lớp thực bì khô giòn phủ kín dưới tán tràm, chỉ cần một tàn lửa nhỏ cũng có thể bùng phát thành hỏa hoạn. Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, nguy cơ cháy rừng luôn ở cấp V - mức cực kỳ nguy hiểm, buộc mọi phương án ứng phó phải được kích hoạt ở trạng thái cao nhất.

Vườn quốc gia Tràm Chim, nơi hàng trăm loài chim nước, thủy sinh và động vật hoang dã quý hiếm sinh sống.

Với diện tích hơn 7.300ha, trong đó khoảng 3.000ha rừng tràm, Tràm Chim là một trong những hệ sinh thái đất ngập nước tiêu biểu còn được bảo tồn gần như nguyên vẹn của vùng Đồng Tháp Mười. Nơi đây không chỉ là “lá phổi xanh” điều hòa môi trường, mà còn là nơi sinh sống của hàng trăm loài chim nước, thủy sinh và động vật hoang dã quý hiếm.

Ông Cao Thái Phong - Phó Giám đốc Vườn quốc gia Tràm Chim cho biết, việc Tràm Chim được công nhận là khu Ramsar thứ 2.000 của thế giới và thứ tư của Việt Nam càng khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của khu vực này trên bản đồ bảo tồn quốc tế.

“Vì vậy, ngay từ đầu mùa khô, chúng tôi đã chủ động kiện toàn ban chỉ huy phòng cháy chữa cháy rừng, xây dựng kịch bản ứng phó theo từng cấp độ nguy cơ, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền các địa phương vùng đệm. Mọi phương án đều được chuẩn bị từ sớm, từ xa để không bị động khi xảy ra tình huống”, ông Phong nói.

Theo ông Phong, trên thực địa, hệ thống trang thiết bị được bố trí nhiều nơi. Tám máy bơm công suất lớn cùng 15 máy bơm chữa cháy luôn trong trạng thái sẵn sàng vận hành. Dọc các tuyến kênh, xuồng máy túc trực, đảm bảo cơ động nhanh khi cần thiết.

Ngoài ra, hệ thống 24 camera cảm biến nhiệt được lắp đặt phủ khắp vùng lõi, hoạt động 24/24 giờ, giúp phát hiện sớm các điểm nhiệt bất thường. Đồng thời, tín hiệu từ “mắt thần” này được truyền về trung tâm điều hành gần như tức thời, cho phép lực lượng chức năng xử lý ngay từ khi nguy cơ mới hình thành.

Lực lượng bảo vệ cơ động thuộc Phòng quản lý bảo vệ Phòng cháy chữa cháy rừng - Vườn quốc gia Tràm Chim đang tuần tra.

Không dừng lại ở giám sát, công nghệ còn hỗ trợ quản lý hệ sinh thái một cách khoa học. Hệ thống trạm quan trắc tự động liên tục đo đạc các thông số khí tượng, thủy văn, chất lượng nước. Dữ liệu được lượng hóa giúp ban quản lý chủ động điều tiết mực nước, góp phần duy trì độ ẩm phù hợp, hạn chế nguy cơ cháy mà vẫn đảm bảo sinh cảnh cho các loài.

Song song đó, flycam và phương tiện thủy được huy động để kiểm tra những khu vực khó tiếp cận, phát hiện sớm các hành vi xâm nhập trái phép.

Nếu công nghệ giúp “nhìn xa, thấy sớm”, thì lực lượng bảo vệ rừng chính là tuyến phòng thủ trực tiếp, ngày đêm canh giữ từng cánh rừng. Dọc các tuyến đê bao ở Tràm Chim, lực lượng quản lý bảo vệ rừng chia ca trực liên tục 24/24, kiểm soát nguy cơ cháy và ngăn chặn các hành vi xâm nhập trái phép.

Lực lượng bảo vệ cơ động của Vườn quốc gia Tràm Chim đang kiểm tra lớp thực bì tại rừng tràm.

Theo ông Trần Nhật Tân - Phó Trưởng phòng Quản lý bảo vệ Phòng cháy chữa cháy rừng Vườn quốc gia Tràm Chim, không chỉ tuần tra, lực lượng bảo vệ còn đẩy mạnh tuyên truyền tại các xã vùng đệm. Người dân được vận động ký cam kết không sử dụng lửa ven rừng trong mùa khô, không vào rừng khi chưa được phép.

“Những buổi phổ biến kỹ năng phòng cháy, chữa cháy được tổ chức thường xuyên, giúp nâng cao nhận thức cộng đồng - yếu tố được xem là then chốt trong công tác phòng ngừa”, ông Tân chia sẻ.

Theo ông Tân, bên cạnh những thuận lợi hiện nay như: hệ thống đê bao và giao thông thủy cơ bản đáp ứng tốt việc cơ động lực lượng, thì thách thức lớn nhất vẫn là địa bàn rộng, tiếp giáp nhiều khu dân cư, tiềm ẩn nguy cơ xâm nhập rừng.

Cùng với Tràm Chim, công tác phòng cháy tại Khu di tích Gò Tháp cũng được tăng cường. Với khoảng 300 ha rừng sinh thái, khu vực này được bố trí các tổ máy bơm công suất lớn tại những điểm trọng yếu. Lực lượng tuần tra tăng cường kiểm soát, sẵn sàng ứng phó khi có tình huống phát sinh. Các lớp tập huấn, diễn tập chữa cháy rừng được tổ chức bài bản, giúp cán bộ, nhân viên và người dân nắm vững kỹ năng xử lý sự cố.