Lấy doanh nghiệp làm trung tâm của đổi mới sáng tạo

Tại diễn đàn “Doanh nhân tiên phong - Chính phủ kiến tạo trong kỷ nguyên mới” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 11/10 tại Hà Nội, TS Nguyễn Đắc Bình Minh - Phó Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa chủ yếu vào vốn, lao động, tài nguyên và mở rộng quy mô sang dựa nhiều hơn vào năng suất, tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cùng Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo động lực và mở ra cơ hội để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và đổi mới mô hình kinh doanh.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để chính sách thực sự đi vào thực tiễn, giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ và chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giá trị kinh tế. Điều này đòi hỏi không chỉ hoàn thiện thể chế mà còn phải thay đổi cách tiếp cận hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo TS Nguyễn Đắc Bình Minh, cần phân biệt rõ hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ với đổi mới sáng tạo. Nếu nghiên cứu tạo ra tri thức, công nghệ và các giải pháp, thì đổi mới sáng tạo phải thúc đẩy quá trình đưa những kết quả đó vào thực tiễn, hình thành sản phẩm và tạo giá trị trên thị trường.

Quá trình này đòi hỏi nhiều hoạt động hỗ trợ như đầu tư, thử nghiệm, đánh giá, tìm kiếm công nghệ, bảo hộ sở hữu trí tuệ và nâng cao năng suất, chất lượng. Vì vậy, hiệu quả không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng công trình nghiên cứu hay công nghệ được tạo ra, mà quan trọng hơn là khả năng ứng dụng, tác động thực tế và giá trị gia tăng mà các kết quả đó mang lại.

Để rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thị trường, ông Minh cho rằng cần thay đổi cách đặt hàng nghiên cứu. Những bài toán lớn có thể xuất phát từ địa phương, trong khi doanh nghiệp cần chủ động nêu các vấn đề cụ thể trong sản xuất, kinh doanh. Trên cơ sở đó, các nhà khoa học, viện nghiên cứu tập trung giải quyết nhu cầu thực tiễn, giúp kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng cao hơn.

Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đang định hướng xây dựng các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo, tập trung vào đổi mới công nghệ, khởi nghiệp sáng tạo, sở hữu trí tuệ, nâng cao năng suất và chất lượng. Các nguồn lực hỗ trợ được kỳ vọng tạo đòn bẩy để doanh nghiệp tăng cường năng lực nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và phát triển sản phẩm.

Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu các chính sách, chương trình hỗ trợ của Nhà nước, không chỉ để tiếp cận nguồn lực tài chính mà còn để nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Một yêu cầu quan trọng khác là đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nhà nước, các viện nghiên cứu và trường đại học cần tăng cường phối hợp, hướng hoạt động nghiên cứu vào nhu cầu của doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển giao và ứng dụng công nghệ.

TS Nguyễn Đắc Bình Minh cho rằng doanh nghiệp trong giai đoạn mới không chỉ cần mở rộng quy mô mà phải nâng cao năng lực thực chất, chuyển trọng tâm từ tăng vốn, tăng lao động sang tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.

Đồng thời, cần hình thành hệ sinh thái liên kết giữa các doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp hỗ trợ, công nghiệp phụ trợ. Những doanh nghiệp có vai trò dẫn dắt cần chủ động xây dựng mạng lưới hợp tác, tạo điều kiện để các doanh nghiệp trong chuỗi tham gia sâu hơn vào hoạt động sản xuất, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

"Đây cũng là hướng đi quan trọng để phát triển khu vực kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết 68, không chỉ gia tăng số lượng doanh nghiệp mà còn nâng cao năng lực hoạt động và khả năng phát triển dựa trên công nghệ", chuyên gia nói.

Trong giai đoạn tới, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp cần được tăng cường. Khi doanh nghiệp chủ động đặt hàng nghiên cứu, chính sách hỗ trợ được triển khai hiệu quả và kết quả khoa học, công nghệ được đưa nhanh hơn vào sản xuất, đổi mới sáng tạo mới có thể trở thành động lực trực tiếp nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.