Kiến nghị tăng kiểm soát an toàn thực phẩm từ gốc

DNVN - Góp ý Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), VCCI đề nghị quản lý theo chuỗi cung ứng, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và tổ chức chứng nhận, đồng thời thu hẹp hồ sơ đăng ký công bố sản phẩm, kéo dài thời gian chuyển tiếp.

Doanh nghiệp Việt tìm cơ hội từ những khoảng trống mới trong chuỗi cung ứng / Doanh nghiệp phải lớn lên bằng năng suất, mạnh bằng sáng tạo

Kiểm soát rủi ro từ khâu sản xuất

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng đối với Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) phiên bản ngày 29/9/2026. Cộng đồng doanh nghiệp ủng hộ việc sửa đổi luật, đánh giá cao các định hướng như quản lý theo chuỗi cung ứng, luật hóa phân tích nguy cơ, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung và giới hạn tần suất kiểm tra đối với cơ sở tuân thủ tốt.

Tuy nhiên, VCCI cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng tập trung kiểm soát rủi ro thực tế trong quá trình sản xuất, thay vì đặt nặng hồ sơ đầu vào.

Thực tế cho thấy các vụ sữa giả, thực phẩm chức năng giả thời gian qua đều xảy ra ở những sản phẩm đã có đầy đủ giấy tờ hợp lệ. Vì vậy, VCCI đề nghị chỉnh lý dự thảo theo hướng nhất quán với chính những định hướng đổi mới nêu trên. Nhà nước tập trung nguồn lực vào chuẩn mực, dữ liệu và hậu kiểm. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm đến cùng về sản phẩm của mình. Đây cũng là tinh thần của Kết luận số 282/KL-UBTVQH16 ngày 29/9/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

VCCI đề nghị luật bao quát toàn bộ chuỗi “từ trang trại đến bàn ăn”, trong đó quy định rõ trách nhiệm áp dụng thực hành nông nghiệp tốt, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, hóa chất và các tác nhân gây ô nhiễm. Các cơ sở phân loại, bao gói, phân phối, giết mổ cần áp dụng Thực hành vệ sinh tốt (GHP); đồng thời, không quảng cáo, mua bán, khuyến mãi thuốc chưa được phép lưu hành.

Ảnh minh hoạ.

Một kiến nghị đáng chú ý là chuyển trọng tâm sang chứng nhận điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở sản xuất. Theo VCCI, cơ chế này giúp các bên trong chuỗi cung ứng tự kiểm soát lẫn nhau, từ người sản xuất đến đơn vị thu mua và phân phối.

Dẫn thực tế kim ngạch xuất khẩu thực phẩm khoảng 70 tỷ USD năm 2025, VCCI cho rằng yêu cầu của nhà nhập khẩu về các hệ thống như HACCP hoặc ISO 22000 đã góp phần thúc đẩy kiểm soát chất lượng. Trong khi đó, thị trường nội địa chưa có yêu cầu tương đương.

VCCI cũng đề xuất tách hoạt động chứng nhận khỏi cơ quan quản lý nhà nước, giao các tổ chức độc lập thực hiện chứng nhận, còn cơ quan nhà nước tập trung kiểm tra, giám sát. Luật cần quy định rõ chức năng, trách nhiệm của tổ chức chứng nhận, từ hướng dẫn doanh nghiệp nâng cấp điều kiện sản xuất, cấp và gia hạn chứng nhận đến phối hợp xử lý sự cố và tích hợp dữ liệu vào hệ thống quốc gia.

Thu hẹp hồ sơ, điều chỉnh quy định theo mức độ rủi ro

Đối với quy định bắt buộc bổ sung vi chất dinh dưỡng, VCCI cho rằng không nên áp dụng chung cho toàn bộ người dân. Phạm vi bắt buộc cần căn cứ vào kết quả điều tra tình trạng dinh dưỡng, xác định nhóm cộng đồng thực sự thiếu hụt từng loại vi chất và tính đến tổng lượng tiếp nhận từ các nguồn khác nhau.

Về đăng ký bản công bố sản phẩm, VCCI đề nghị làm rõ phạm vi đối tượng phải đăng ký, tránh cách diễn đạt khiến phần lớn thực phẩm đều thuộc diện quản lý. Đồng thời, kết quả phân tích nguy cơ cần trở thành căn cứ xác định sự cần thiết và mức độ tiền kiểm, phù hợp với tinh thần Kết luận số 282/KL-UBTVQH16 ngày 29/9/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

VCCI cũng lưu ý dự thảo nghị định hướng dẫn có thể làm tăng số thành phần hồ sơ đăng ký từ 5 lên 14, thời gian thẩm định từ 7 ngày lên 90 ngày, đồng thời bổ sung các yêu cầu như báo cáo nghiên cứu phát triển, quy trình sản xuất và nghiên cứu độ ổn định.

Theo phản ánh của doanh nghiệp, việc áp dụng yêu cầu tương tự dược phẩm có thể làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ. Chi phí nghiên cứu độ ổn định theo mô hình dược phẩm được doanh nghiệp ước tính có thể lên tới khoảng 500 triệu đồng mỗi sản phẩm, chưa kể nguy cơ tiết lộ bí mật kinh doanh về công thức.

Vì vậy, VCCI kiến nghị chỉ bổ sung những tài liệu thực sự cần thiết, gồm chứng nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến đối với nhóm nguy cơ cao, phiếu kết quả thử nghiệm chỉ tiêu chất lượng và giấy ủy quyền của nhà sản xuất.

Ngoài ra, tổ chức này đề nghị quy định lộ trình chuyển tiếp đủ dài, có thể từ 3-5 năm, phân theo từng khâu trong chuỗi cung ứng và phù hợp với chu kỳ sản xuất, mùa vụ. Điều này giúp doanh nghiệp có thời gian nâng cấp nhà xưởng, tổ chức lại hoạt động và đáp ứng yêu cầu mới, đồng thời bảo đảm các thay đổi tạo ra chuyển biến thực chất về an toàn thực phẩm.