Nhập siêu có thể xuống dưới 10 tỷ USD?

Tại họp báo thường kỳ do Bộ Công Thương tổ chức chiều 7/10 tại Hà Nội, ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Công Thương), cho biết hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là điểm sáng trong bức tranh kinh tế - xã hội 9 tháng vừa qua.

Kim ngạch xuất khẩu 9 tháng tăng 24,5% so với cùng kỳ, riêng tháng 9 tăng 39,1%, đạt mức cao nhất từ đầu năm. Khu vực FDI chiếm 80,6% tổng kim ngạch xuất khẩu, tăng 29,2%, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước tăng 8,1%. Tăng trưởng xuất khẩu tập trung chủ yếu ở nhóm điện tử, máy móc và thiết bị.

Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu 9 tháng tăng 36,7%. Khoảng 90,5% kim ngạch nhập khẩu là máy móc, thiết bị, nguyên nhiên vật liệu phục vụ sản xuất trong nước và gia công hàng xuất khẩu.

Theo Bộ Công Thương, tốc độ tăng nhập khẩu hiện cao hơn đáng kể so với xuất khẩu. Tính vào GDP, xuất khẩu 9 tháng tăng 21,29%, trong khi nhập khẩu tăng 27,19%.

Lý giải nguyên nhân nhập khẩu tăng, đặc biệt đối với nhóm điện tử, máy tính, linh kiện và thiết bị, bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết có ba nhóm nguyên nhân chính.

Thứ nhất, giá nguyên liệu thế giới tăng mạnh. Một số loại chip hoặc SSD (ổ cứng thể rắn) tăng 300-500%. Vì vậy, dù lượng nhập khẩu tương đương năm trước, giá tăng mạnh vẫn khiến trị giá nhập khẩu tăng nhiều lần.

Thứ hai, nhu cầu tăng tồn kho, dự trữ và tích lũy nguyên liệu. Khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được quan tâm, hoạt động chuẩn bị sản xuất các sản phẩm phục vụ AI được đẩy mạnh, dẫn đến tình trạng khan hiếm, thậm chí cháy hàng một số nguyên liệu.

Trước tình hình này, một số nhà máy, doanh nghiệp có xu hướng tăng dự trữ. Thời gian dự trữ tồn kho tại một số doanh nghiệp đã tăng từ 6 tuần lên 12 tuần, trong khi trị giá tồn kho có trường hợp tăng từ 100 triệu USD lên 700 triệu USD.

Thứ ba, nhập khẩu tăng tại các doanh nghiệp xuất khẩu điện tử và bán dẫn do mở rộng sản xuất. Bà Hiền dẫn chứng Samsung tại Thái Nguyên tăng đầu tư thêm 1,5 tỷ USD; Intel chuyển dịch nhà máy từ Costa Rica về Việt Nam; nhà máy BYD tại Phú Thọ cũng mở rộng và nâng cấp đầu tư.

“Ba yếu tố gồm giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, tăng tích lũy tồn kho và mở rộng sản xuất đã góp phần làm kim ngạch nhập khẩu trong giai đoạn vừa qua tăng cao”, bà Hiền nói.

Trong bối cảnh nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, Bộ Công Thương định hướng đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp.

Theo đó, các cơ quan chức năng sẽ tập trung khai thác hiệu quả các FTA đã ký kết, đồng thời mở rộng các thị trường mới. Năng lực cảnh báo sớm về các vụ việc phòng vệ thương mại, rào cản thuế quan, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và quy định xuất xứ cũng cần được nâng cao.

Bộ Công Thương sẽ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và minh bạch chuỗi cung ứng; thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch, mở rộng các thỏa thuận, nghị định thư về kiểm dịch nông sản.

Cùng với đó là tăng cường đầu tư hạ tầng logistics lạnh, chuẩn hóa vùng trồng và cơ sở đóng gói để đáp ứng quy định của từng thị trường.

Thực hiện các Thông báo kết luận số 443 tại cuộc làm việc của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ với các doanh nghiệp và số 481, các nhóm giải pháp cũng tập trung vào cơ chế, chính sách; phát triển thị trường; hỗ trợ, đồng hành cùng doanh nghiệp.

Về dài hạn, trọng tâm là nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam và giá trị gia tăng của các sản phẩm sản xuất trong nước.

Theo Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, từ đầu năm, Nghị quyết 01 đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu từ 15-16%. Sau 9 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 888 tỷ USD. Đây là cơ sở để kỳ vọng nhập siêu trong những tháng cuối năm và cả năm 2026 có thể giảm xuống dưới 10 tỷ USD.