Xuất siêu trở lại sau nhiều tháng

Tại họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế - xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 do Cục Thống kê (Bộ Tài chính) tổ chức sáng 3/10 tại Hà Nội, bà Nguyễn Thu Oanh - Trưởng Ban Thống kê dịch vụ và giá (Cục Thống kê) cho biết, hoạt động xuất nhập khẩu 9 tháng đầu năm tăng mạnh.

Kim ngạch xuất khẩu đạt 434,3 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn đáng kể mục tiêu tăng 15 - 16% cả năm. Với kết quả này, Cục Thống kê đánh giá tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa năm 2026 có khả năng vượt mục tiêu Quốc hội đặt ra trong Nghị quyết số 01.

Trong khi đó, nhập khẩu đạt 414,7 tỷ USD, tăng 36,7%, khiến cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu 19,4 tỷ USD, trái ngược với mức xuất siêu của cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, diễn biến trong tháng 9 cho thấy cán cân thương mại đang có dấu hiệu cải thiện. Xuất khẩu đạt 59,5 tỷ USD, tăng 18,5% so với cùng kỳ năm trước, trong khi nhập khẩu tăng 6%. Nhờ đó, tháng 9 ghi nhận xuất siêu 1,3 tỷ USD, góp phần thu hẹp mức nhập siêu lũy kế 9 tháng.

Theo bà Oanh, mức nhập siêu cần được nhìn nhận trong bối cảnh cả xuất khẩu và nhập khẩu đều tăng mạnh, phản ánh quy mô sản xuất, gia công và thương mại tiếp tục mở rộng.

Đặc biệt, nhập khẩu tăng chủ yếu ở các nhóm hàng phục vụ sản xuất. Trong 9 tháng, nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 188,9 tỷ USD, tăng 71,7%, chiếm 41,6% tổng kim ngạch nhập khẩu. Nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt 53,9 tỷ USD, tăng 21,9%.

Nhóm hàng nguyên liệu sản xuất chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, trong khi hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%. Theo cơ quan thống kê, cơ cấu này cho thấy nhập khẩu tăng chủ yếu gắn với nhu cầu đầu vào của sản xuất, thay vì gia tăng nhập khẩu hàng tiêu dùng.

Xu hướng đầu tư vào AI, bán dẫn, hạ tầng dữ liệu và công nghệ thông tin cũng có thể làm tăng nhu cầu nhập khẩu thiết bị, linh kiện công nghệ cao.

Ở chiều xuất khẩu, nhóm máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 123,7 tỷ USD, tăng 59,6% so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 9, xuất khẩu nhóm hàng này tăng 42,3% so với tháng trước, góp phần quan trọng đưa cán cân thương mại trở lại trạng thái xuất siêu.

Bà Oanh cho rằng không nên đánh giá nhập siêu chỉ dựa trên quy mô tuyệt đối mà cần xem xét cơ cấu hàng hóa nhập khẩu và khả năng chuyển hóa thành sản phẩm xuất khẩu trong các kỳ tiếp theo. Việc nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện tăng mạnh có thể hỗ trợ mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực xuất khẩu.

Tuy nhiên, mức nhập siêu 19,4 tỷ USD vẫn là vấn đề cần theo dõi khi tốc độ tăng nhập khẩu cao hơn đáng kể so với xuất khẩu. Một số ngành xuất khẩu chủ lực, nhất là điện tử, còn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu.

Cán cân thương mại giữa hai khu vực có sự chênh lệch rõ rệt. Khu vực FDI xuất siêu 14,9 tỷ USD, trong khi khu vực kinh tế trong nước nhập siêu 34,3 tỷ USD. Điều này cho thấy những hạn chế về năng lực cung ứng đầu vào, công nghiệp hỗ trợ và giá trị gia tăng trong nước.

"Việc tháng 9 xuất siêu trở lại là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để khẳng định xu hướng nhập siêu đã chấm dứt. Thời gian tới, cần tiếp tục theo dõi khả năng chuyển hóa nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu thành sản phẩm xuất khẩu, đồng thời thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và năng lực sản xuất trong nước để cải thiện tính bền vững của cán cân thương mại", Trưởng Ban Thống kê dịch vụ và giá nói.