Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam VATM chi sai quy định hơn 319 tỷ đồng

Ngày 27/8/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành Văn bản số 3082/TB-TTCP, thông báo Kết luận thanh tra việc chấp hành quy định của pháp luật trong quản lý, sử dụng vốn và tài sản tại Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM).

VATM được thành lập theo Quyết định số 1754/QĐ-BGTVT ngày 25/6/2010 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), trên cơ sở tổ chức lại Tổng công ty Bảo đảm hoạt động bay Việt Nam.

VATM được tổ chức theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Công ty mẹ - Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, Luật Hàng không dân dụng Việt Nam và các quy định pháp luật có liên quan.

Cơ cấu tổ chức của VATM gồm một công ty mẹ, hai đơn vị trực thuộc và một công ty con là Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay (Attech).

Theo Kế hoạch đầu tư giai đoạn 2021-2025 được Bộ Giao thông vận tải phê duyệt điều chỉnh, bổ sung, VATM được giao đầu tư 193 dự án với tổng mức đầu tư điều chỉnh 11.845.349 triệu đồng, kế hoạch giải ngân 5.944.094 triệu đồng từ nguồn vốn quỹ đầu tư phát triển, quỹ khấu hao tài sản cố định và vốn vay thương mại.

Trong thời kỳ thanh tra, VATM có 3 Ban quản lý dự án trực tiếp thực hiện quản lý các dự án đầu tư thuộc phạm vi được giao, gồm Ban Quản lý dự án ATCC/HCM, Ban Quản lý dự án chuyên ngành QLB và Ban Quản lý dự án Long Thành.

Đoàn thanh tra tiến hành thanh tra trực tiếp tại Công ty mẹ - Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam và các cơ quan, đơn vị liên quan, gồm hai Ban Quản lý dự án là Ban Quản lý dự án ATCC/HCM và Ban Quản lý dự án chuyên ngành QLB; sáu đơn vị trực thuộc gồm Công ty QLB miền Bắc, Công ty QLB miền Trung, Công ty QLB miền Nam, Trung tâm Quản lý luồng không lưu, Trung tâm Thông báo tin tức hàng không và Trung tâm Khí tượng hàng không; một công ty con là Công ty TNHH Kỹ thuật Quản lý bay (Attech) và 14/193 dự án đầu tư theo Kế hoạch được phê duyệt, không thuộc phạm vi quản lý của Ban Quản lý dự án Long Thành.

Phê duyệt kế hoạch sản xuất kinh doanh, đầu tư chưa đúng thời hạn

Theo kết luận thanh tra, trong các năm 2023-2025, Bộ Xây dựng đều phê duyệt kế hoạch sản xuất kinh doanh (SXKD), kế hoạch đầu tư (KHĐT) hằng năm của VATM sau ngày 30/4.

Do chưa có kế hoạch được Cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt, VATM phải tạm phê duyệt kế hoạch để tổ chức thực hiện và đến cuối năm mới phê duyệt chính thức.

Thanh tra Chính phủ xác định việc Bộ Xây dựng phê duyệt kế hoạch SXKD, KHĐT hằng năm của VATM không đúng thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 30 Nghị định số 87/2015/NĐ-CP ngày 6/10/2015 của Chính phủ. Trách nhiệm thuộc Vụ Quản lý doanh nghiệp (Vụ QLDN) Bộ Xây dựng và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Đối với quản lý đầu tư tài chính dài hạn, ngày 2/10/2025, Hội đồng thành viên VATM phê duyệt bổ sung vốn điều lệ của Attech. Tuy nhiên, đến ngày 28/10/2025, Attech mới gửi hồ sơ đăng ký thay đổi nội dung Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, quá thời hạn 10 ngày kể từ ngày có thay đổi.

Theo Thanh tra Chính phủ, việc Attech đăng ký thay đổi vốn điều lệ không đúng thời hạn là vi phạm khoản 2 Điều 30 Luật Doanh nghiệp năm 2020. Trách nhiệm thuộc Giám đốc và các tổ chức, cá nhân có liên quan thuộc Attech.

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra vấn đề trong việc hạch toán chi phí mua sắm mới, nâng cấp tài sản vào chi phí sản xuất kinh doanh nhưng không ghi tăng nguyên giá tài sản cố định.

Cụ thể, từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM đã hạch toán vào chi phí sản xuất chung (TK 627) 4 khoản chi với tổng giá trị hơn 2 tỷ đồng.

Các khoản này gồm bảo trì, cập nhật phần mềm BMS 691 triệu đồng; mua mới máy chủ hệ thống AWOS IMS tại Thọ Xuân 450 triệu đồng; nâng cấp hệ thống âm thanh 494 triệu đồng và mua bản quyền kiểm thử hệ thống VoIP 396 triệu đồng.

Theo Thanh tra Chính phủ, các khoản chi trên có bản chất là mua sắm mới hoặc nâng cấp tài sản nhưng VATM không ghi tăng nguyên giá để quản lý, trích khấu hao. Việc này làm tăng chi phí SXKD và giảm tương ứng lợi nhuận trước thuế.

VATM hạch toán chi phí mua sắm mới, nâng cấp tài sản cố định vào chi phí SXKD, không ghi tăng nguyên giá tài sản cố định là không đúng quy định tại khoản 1 Điều 4 và khoản 1 Điều 7 Thông tư số 45/2013/TT-BTC ngày 25/4/2013 của Bộ Tài chính.

Trách nhiệm thuộc Ban Tổng giám đốc, Ban Tài chính của VATM và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Chưa xử lý số dư Quỹ phát triển khoa học và công nghệ

Đối với Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ, sau 5 năm trích quỹ, Attech đã nộp thuế TNDN đối với phần quỹ sử dụng không hết và tiền chậm nộp tính từ thời điểm trích lập.

Đến ngày 30/11/2025, số dư quỹ là 4.923 triệu đồng. Đến ngày 31/12/2025, Attech đã kết chuyển 1.930 triệu đồng vào thu nhập khác, số còn lại 2.993 triệu đồng.

Tuy nhiên, Attech chưa hạch toán, phân phối và nộp về VATM số tiền 2.993 triệu đồng là lợi nhuận sau thuế để VATM nộp ngân sách Nhà nước, chưa thực hiện đúng quy định.

Một vấn đề khác được Thanh tra Chính phủ chỉ ra là việc chi các khoản có tính chất thường xuyên bằng tiền mặt.

Trong giai đoạn từ năm 2023 đến ngày 30/11/2025, VATM, các đơn vị hạch toán phụ thuộc và Attech đã chi bằng tiền mặt các khoản lương, thưởng và khoản chi khác có tính chất thường xuyên với tổng giá trị khoảng 319.255 triệu đồng.

Việc không thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với các khoản này là vi phạm khoản 1 Điều 29 Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018.

Về quản lý công nợ và thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước, VATM và Attech đã hạch toán một số hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ của người nộp thuế được cơ quan thuế thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

VATM và Attech đã rà soát, loại trừ chi phí, điều chỉnh và nộp bổ sung thuế TNDN. Tuy nhiên, tại thời điểm thanh tra, VATM chưa điều chỉnh giảm số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ của năm 2024 là 109,47 triệu đồng.

Trong khi đó, Attech chưa điều chỉnh giảm số thuế GTGT đầu vào đã khấu trừ từ năm 2023 đến tháng 11/2025 là 88,3 triệu đồng. Tổng số thuế GTGT đầu vào chưa điều chỉnh giảm là 197,77 triệu đồng.

Trong quản lý, sử dụng tài sản, đất đai và mua sắm, sửa chữa tài sản, Thanh tra Chính phủ xác định việc lập, điều chỉnh kế hoạch bảo trì của VATM chưa sát khả năng thực hiện.

VATM và các công ty con xếp toàn bộ hạng mục công trình trong kế hoạch bảo trì ở mức độ ưu tiên 1. Tuy nhiên, kết quả thực hiện chỉ đạt 97,81% năm 2023, 90,46% năm 2024 và 67,34% năm 2025.

Việc lập kế hoạch bảo trì không sát khả năng thực hiện và không kịp thời điều chỉnh kế hoạch là không đúng quy định của Bộ Giao thông vận tải.

Công ty QLB miền Bắc và Công ty QLB miền Nam sử dụng một số tài sản công gắn liền với đất như sân cầu lông, sân tennis và một số vị trí lắp đặt thiết bị để cho thuê. Tổng số thu từ hoạt động này là 3,12 tỷ đồng. Chênh lệch thu, chi sau khi trừ thuế và lợi nhuận đã phân phối là 844,5 triệu đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định việc sử dụng đất, tài sản công để cho thuê không đúng mục đích sử dụng đất, vi phạm quy định của Luật Đất đai.

Nhiều tồn tại tại một số dự án đầu tư

Qua thanh tra một số dự án cụ thể, Thanh tra Chính phủ chỉ ra những tồn tại trong việc lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh dự án.

Một số báo cáo nghiên cứu khả thi không có nội dung phân tích tài chính, phân tích rủi ro và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Một số quyết định phê duyệt dự án không thể hiện đầy đủ loại, nhóm dự án, cấp công trình và thời hạn sử dụng theo quy định.

Dự án ATCC/HCM phải điều chỉnh 3 lần, trong khi Dự án Cơ sở làm việc Công ty QLB miền Trung phải điều chỉnh 8 lần. Việc điều chỉnh chủ yếu để kéo dài tiến độ nhưng hồ sơ chưa chứng minh được trường hợp được điều chỉnh.

Thanh tra Chính phủ cũng xác định VATM chưa hoàn thành nhiệm vụ đầu tư cơ sở dự phòng tại chỗ cho ACC Hà Nội theo Quyết định số 236/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo yêu cầu, việc triển khai phải thực hiện đến năm 2020 nhưng đến thời điểm thanh tra vẫn chưa được đầu tư.

Đối với dự án ATCC/HCM, dự án được phê duyệt dựa trên Giấy phép quy hoạch đã hết hiệu lực. Ranh giới và diện tích dự án khi phê duyệt giảm 4.130 m² so với quy hoạch 1/500 nhưng vẫn được đánh giá là phù hợp quy hoạch.

Việc thẩm định giá trị thiết kế cơ sở và tổng mức đầu tư chưa đảm bảo, trong đó sử dụng báo giá hết hiệu lực hoặc báo giá cao hơn thực tế trúng thầu. Chẳng hạn, giá hệ thống VCCS giảm 44% và hệ thống ATM giảm 33% khi đấu thầu thực tế.

Thanh tra cũng chỉ ra việc lập dự toán chi phí thiết bị chưa căn cứ đầy đủ vào khối lượng, số lượng, chủng loại và giá thiết bị.

Riêng tại dự án ATCC/HCM, dự toán chi phí thiết bị chuyên ngành QLB là 807.916 triệu đồng được xác định theo báo giá từng hệ thống, không xác định từ khối lượng, chủng loại theo thiết kế. Sau khi đấu thầu, giá trúng thầu giảm khoảng 29% so với dự toán được phê duyệt.

Trên cơ sở kết luận thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Xây dựng và VATM rà soát, khắc phục các tồn tại, hạn chế, vi phạm được nêu trong kết luận.

VATM, các đơn vị trực thuộc VATM và Attech được kiến nghị thực hiện thu hồi, nộp ngân sách Nhà nước số tiền hơn 4 tỷ đồng.

Bộ Xây dựng, VATM, các đơn vị trực thuộc VATM và Attech căn cứ các tồn tại, hạn chế, vi phạm được nêu trong kết luận thanh tra để làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân liên quan qua từng thời kỳ; tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Đối với Cục Thuế - Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ kiến nghị căn cứ kết luận thanh tra tại VATM để kiểm tra thuế và xử lý các vấn đề phát sinh về thuế theo quy định, trong đó có khoản VATM trích Quỹ PTKH&CN năm 2024 và một số hóa đơn của doanh nghiệp được thông báo không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.