Khơi thông thị trường pin lưu trữ năng lượng

Quyết tâm mạnh mẽ từ chính sách vĩ mô

Ở cấp độ chính sách, vai trò của BESS đã được Chính phủ nhận diện rất rõ ràng. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đặt mục tiêu phát triển BESS lên tới 10.000 - 16.300 MW vào năm 2030, chiếm từ 5,5% đến 6,9% tổng công suất nguồn điện toàn hệ thống.

Đồng thời, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 và Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ đều xác định BESS là một cấu phần không thể tách rời trong lộ trình chuyển đổi năng lượng và giảm áp lực phụ tải giờ cao điểm. Đây là những định hướng rõ ràng, yêu cầu các cơ quan quản lý và doanh nghiệp phải hành động thiết thực.

Thực hiện chỉ đạo, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang yêu cầu các đơn vị đẩy nhanh việc lắp đặt pin lưu trữ để đảm bảo khả năng cung ứng điện cho năm 2026 và các năm tiếp theo. Cụ thể, EVNNPC (miền Bắc) đã khảo sát khả năng triển khai khoảng 530 MW BESS tại các trạm 110 kV. Trong đó, giai đoạn 1 với công suất 305 MW dự kiến sẽ hoàn thành ngay cuối tháng 6/2026. EVNHANOI đang triển khai thí điểm 50 MW tại 5 trạm biến áp trên địa bàn, hướng tới mục tiêu được giao là 275 MW. Tại miền Nam, EVNSPC đang nghiên cứu triển khai BESS tại đảo Phú Quý, trong khi Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia cũng lên kế hoạch hoàn tất 100 MW BESS đầu tiên vào tháng 1/2027.

Cùng với ngành điện, doanh nghiệp Việt Nam cũng tham gia tích cực vào thị trường. Thay vì nhập khẩu 100%, các doanh nghiệp đang nỗ lực làm chủ công nghệ sản xuất BESS. Các doanh nghiệp nội địa như GG Industries, VinFast Energy, Công ty CP Công nghệ Vision Việt Nam đã bắt đầu đầu tư sâu vào nghiên cứu và phát triển (R&D). Nhà máy sản xuất BESS của GG Power tại Hưng Yên với công suất 5 GWh/năm, mức độ tự động hóa trên 90%, cung cấp các giải pháp toàn diện cho hộ gia đình, khu công nghiệp và dự án điện lưới cũng mới được đưa vào hoạt động. Doanh nghiệp này còn lên kế hoạch đầu tư thêm 300 tỷ đồng cho giai đoạn 2 để hoàn thiện chuỗi cung ứng trong nước.

Nhiều thách thức

Dù được đánh giá là rất cấp thiết, quy mô BESS tại Việt Nam hiện vẫn rất khiêm tốn. Theo Tạp chí Tia sáng, tính đến đầu năm 2025, tổng công suất lắp đặt BESS trên cả nước mới chỉ đạt khoảng 100 MW - tức là chưa tới 1% so với mục tiêu đặt ra cho năm 2030. Quá trình này đang bị cản trở bởi nhiều thách thức.

Thứ nhất, theo ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, Việt Nam chưa có "thị trường" cho dịch vụ lưu trữ. BESS mang lại giá trị lớn về khả năng điều tần và cân bằng hệ thống, nhưng Việt Nam hiện thiếu vắng một cơ chế thị trường để định danh và chi trả đầy đủ cho các giá trị này. Dù Chính phủ đã ban hành Thông tư 62/2025 để bước đầu "định nghĩa giá", nhưng vẫn chưa có quy trình đấu thầu minh bạch và cơ chế thanh toán linh hoạt. Điều này khiến nhà đầu tư khó dự báo dòng tiền và thời gian hoàn vốn.

Thứ hai, khó khăn về chi phí và tư duy đầu tư. Chi phí BESS hiện tại dù đã giảm đáng kể so với trước đây nhưng vẫn là một khoản đầu tư lớn. Bên cạnh đó, theo ông Võ Văn Bằng, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn DAT, nhiều doanh nghiệp có tư duy sai lầm khi chỉ coi BESS là một thiết bị đơn lẻ thay vì đặt nó trong bức tranh năng lượng tổng thể (nguồn - phụ tải - vận hành). Khi đầu tư thiếu đồng bộ, hệ thống sẽ không phát huy hiệu quả.

Cuối cùng là tâm lý e ngại từ người dùng. Ở phân khúc dân dụng, việc đặt hệ thống pin lưu trữ trong nhà vẫn khiến nhiều người tiêu dùng lo lắng về vấn đề an toàn.

Để khai mở thị trường tỷ đô này và hiện thực hóa các mục tiêu an ninh năng lượng, các chuyên gia đề xuất một số giải pháp trọng tâm.

TS Võ Trí Thành cho rằng, cần hoàn thiện khung pháp lý theo hướng đồng bộ và minh bạch và xây dựng cơ chế tài chính khuyến khích doanh nghiệp tham gia thị trường này. Theo đó, sớm ban hành quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn an toàn cho BESS, đồng thời thiết lập cơ chế giá minh bạch cho dịch vụ lưu trữ và phát điện. Việc tạo điều kiện cho các dự án tiếp cận nguồn vốn xanh, trái phiếu xanh và các ưu đãi thuế là rất cần thiết.

Dưới góc nhìn vĩ mô, ông Bằng cho rằng doanh nghiệp không nên vội vàng mua thiết bị mà cần thu thập dữ liệu về phụ tải, mô phỏng các kịch bản vận hành (ưu tiên nạp/xả theo giá điện, theo phụ tải hay phát thải), từ đó mới đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn nhằm tối ưu hóa chi phí và năng lực cạnh tranh.

Đề cập tới vai trò của cơ quan quản lý, chuyên gia kinh tế PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho rằng, trong giai đoạn đầu, nhà nước cần đóng vai trò "bà đỡ" hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất trong nước.

Ngoài ra, theo các chuyên gia, các đơn vị cung cấp BESS cũng cần đưa ra các "combo năng lượng" hoàn chỉnh, cam kết thu gom tái chế pin, đồng thời cho khách hàng trải nghiệm thực tế để xây dựng niềm tin về tính an toàn.

Sự phát triển của hệ thống lưu trữ năng lượng BESS nay không còn là một bài toán kỹ thuật đơn thuần, mà là vấn đề an ninh năng lượng quốc gia và cơ hội công nghiệp chiến lược. BESS chính là chiếc chìa khóa vàng giúp Việt Nam phát huy hết tiềm năng điện gió, điện mặt trời, đóng góp trực tiếp vào nhịp tăng trưởng kinh tế trong kỷ nguyên xanh.