Luật mới đã mở đường, ngành dầu khí cần gì để bứt phá?

Luật mới mở rộng dư địa phát triển

Ngày 23/8/2026, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Dầu khí năm 2026, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Luật được kỳ vọng tháo gỡ những vướng mắc kéo dài, tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho hoạt động dầu khí và thu hút đầu tư.

Tại diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững” chiều 29/10 tại Hà Nội, ông Đào Quang Bính - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng biên tập Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy, nhận định đây là dấu mốc quan trọng, mở ra cơ chế ưu đãi đầu tư cạnh tranh, chia sẻ rủi ro và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho doanh nghiệp.

Phân tích những thay đổi của luật, TS Phan Đức Hiếu - Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đại biểu Quốc hội khóa XV, XVI, cho biết luật có 5 điểm mới nổi bật, gồm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cải cách thủ tục hành chính; bổ sung chính sách thu hút đầu tư; phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí; nâng cao hiệu quả khai thác các mỏ gắn với tận dụng hạ tầng hiện có.

"Trong đó, số nhiệm vụ được phân cấp tăng từ 12 lên 52 so với Luật Dầu khí năm 2022. Nguyên tắc được xác định là giao quyền đi đôi với trách nhiệm, hạn chế tình trạng đã phân cấp nhưng vẫn phải xin ý kiến, khiến thời gian xử lý bị kéo dài", ông Hiếu nêu.

Luật cũng đơn giản hóa một số thủ tục điều chỉnh hợp đồng dầu khí, bổ sung cơ chế tự động gia hạn trong trường hợp bất khả kháng và thiết kế quy trình đồng bộ đối với các dự án dầu khí có nhiều hạng mục liên quan. Những thay đổi này được kỳ vọng giúp giảm thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả triển khai dự án.

Về thu hút đầu tư, luật thiết kế các mức ưu đãi khác nhau tùy đặc điểm từng mỏ, đồng thời có cơ chế khuyến khích riêng cho dự án cụ thể. Đáng chú ý, luật dành riêng một chương quy định chính sách phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí, khuyến khích tiếp nhận, chuyển giao và phát triển công nghệ.

Phạm vi hoạt động cũng được mở rộng theo hướng tận dụng mỏ và hạ tầng dầu khí hiện có cho các hoạt động thu giữ, lưu trữ carbon (CCS) và phát triển năng lượng ngoài khơi gắn với lô dầu khí.

Theo TS Phan Đức Hiếu, những thay đổi này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả khai thác dầu khí mà còn hướng tới phát triển khoa học, công nghệ và dịch vụ kỹ thuật dầu khí đủ năng lực phục vụ thị trường trong nước và vươn ra khu vực.

Bảo đảm an ninh năng lượng, hướng tới hệ sinh thái mới

Theo TS Đặng Thị Thu Hoài - Trưởng phòng Kinh tế ngành và địa phương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, ngành dầu khí có 5 đóng góp nổi bật gồm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia; đóng góp lớn cho ngân sách nhà nước; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo, an ninh quốc gia; mở đường cho các nguồn năng lượng mới, năng lượng xanh.

"Khi Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, vai trò của ngành càng đáng chú ý. Nhu cầu năng lượng phục vụ các lĩnh vực công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn được dự báo gia tăng, đòi hỏi nguồn cung ổn định, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình phát triển", bà Hoài nhấn mạnh.

Tuy nhiên, ngành dầu khí đang đối mặt với nhiều thách thức. Các mỏ chủ lực bước vào giai đoạn suy giảm sản lượng tự nhiên sau nhiều thập kỷ khai thác; địa chính trị toàn cầu diễn biến khó lường, trong khi áp lực thực hiện cam kết phát thải ròng bằng không vào năm 2050 ngày càng lớn. Bài toán đặt ra là vừa bảo đảm nguồn cung trước mắt, vừa chuyển đổi theo hướng bền vững.

Để giải quyết những thách thức này, ông Đào Quang Bính cho rằng ngành cần tái cấu trúc trên toàn bộ chuỗi giá trị. Ở thượng nguồn, ưu tiên gia tăng trữ lượng thông qua đẩy mạnh tìm kiếm, thăm dò tại các vùng nước sâu, xa bờ và tối ưu hóa khai thác các mỏ nhỏ, mỏ cận biên.

Ở trung và hạ nguồn, cần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chuỗi dự án khí lớn, đầu tư đồng bộ hạ tầng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), nâng cấp công nghệ chế biến sâu lọc hóa dầu để tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Lĩnh vực dịch vụ kỹ thuật cần phát huy năng lực thi công công trình biển, giữ vững thị trường trong nước và mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.

TS Đặng Thị Thu Hoài cũng nhấn mạnh yêu cầu phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài. Ngành cần chuyển từ mô hình đóng góp chủ yếu dựa vào hoạt động truyền thống sang mô hình tạo giá trị lớn hơn thông qua đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, nâng cao tính tự chủ và phát triển bền vững.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Thanh Tùng - Phó Trưởng ban Chiến lược Petrovietnam, cho biết Tập đoàn xác định 5 định hướng phát triển gồm nâng cao hiệu quả hoạt động dầu khí cốt lõi; mở rộng chuỗi giá trị tích hợp; hình thành các trung tâm công nghiệp năng lượng; phát triển có chọn lọc năng lượng mới; đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Tùng, hoạt động dầu khí cốt lõi tiếp tục là nền tảng tạo nguồn lực cho bảo đảm an ninh năng lượng và đầu tư vào các lĩnh vực mới. Petrovietnam sẽ tối ưu hóa hoạt động thăm dò, khai thác, phát triển các mỏ nhỏ, mỏ cận biên; nâng cao hệ số thu hồi dầu và đẩy nhanh các dự án trọng điểm. Đồng thời, Tập đoàn định hướng mở rộng chuỗi khí LNG, phát triển công nghệ chế biến sâu lọc hóa dầu, nghiên cứu điện gió ngoài khơi, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS), hydrogen và amoniac xanh.

Để triển khai các định hướng này, đại diện Petrovietnam nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, bảo đảm tính thống nhất giữa các lĩnh vực trong hệ sinh thái công nghiệp năng lượng; đa dạng hóa nguồn vốn, tăng cường hợp tác với đối tác chiến lược và phát triển hạ tầng đồng bộ. Ông cũng đề xuất bổ sung tiêu chí đánh giá phù hợp với các lĩnh vực năng lượng mới, bên cạnh những chỉ tiêu truyền thống như sản lượng khai thác, đóng góp ngân sách và GDP.

Luật Dầu khí năm 2026 tạo thêm dư địa chính sách cho ngành, nhưng khả năng bứt phá phụ thuộc vào việc đưa các quy định mới vào thực tiễn, huy động đủ nguồn lực, phát triển hạ tầng và nâng cao năng lực công nghệ. Việc kết nối các chuỗi giá trị, phát huy nền tảng dầu khí truyền thống và mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới sẽ là hướng đi quan trọng để ngành vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa tạo động lực tăng trưởng bền vững.