Năng lượng hydrogen cần thêm cú hích chính sách

Hoàn thiện lộ trình, tiêu chuẩn và cơ chế phát triển hydrogen

Theo các chuyên gia tại diễn đàn "Năng lượng hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải" diễn ra ngày 29/7 tại Hà Nội, Việt Nam đã hình thành nền tảng ban đầu cho phát triển hydrogen thông qua việc ban hành Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen.

Ông Đặng Hải Anh - Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương) cho biết, Chiến lược phát triển hydrogen được xây dựng với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Công Thương, các bộ, ngành và các tổ chức quốc tế, tạo cơ sở định hướng nghiên cứu, xây dựng cơ chế chính sách và thu hút đầu tư vào lĩnh vực này.

Sau thời gian triển khai, nhận thức về hydrogen tại Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhiều nghiên cứu chuyên sâu được triển khai. Tuy nhiên, theo ông Hải Anh, lộ trình hiện nay vẫn cần được hoàn thiện theo hướng cụ thể hơn cho toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen, từ sản xuất, lưu trữ đến sử dụng.

Thực tiễn cũng cho thấy nhiều lĩnh vực đã có thể ứng dụng hydrogen như sản xuất thép, xi măng, vận tải hạng nặng, tàu hỏa và tàu thủy. Vì vậy, lộ trình phát triển cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện thực tế và từng bước hình thành thị trường.

Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật (TCVN, QCVN) cũng cần tiếp tục được rà soát, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ mới và tránh nguy cơ tiếp nhận công nghệ lạc hậu. Bộ Công Thương đã xây dựng lộ trình hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn đến năm 2030 và 2050, trong đó giai đoạn đến năm 2030 sẽ ưu tiên xây dựng các tiêu chuẩn phục vụ phát triển hydrogen.

Theo ông Hải Anh, trong giai đoạn đầu, Việt Nam nên ưu tiên phát triển các dẫn xuất của hydrogen để tận dụng hạ tầng hiện có, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và triển khai dự án.

Hiện Bộ Công Thương đang phối hợp với GIZ triển khai các chương trình hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và quản lý sản phẩm hydrogen. Các chương trình sẽ được triển khai trực tiếp tới doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức trong nước nhằm thúc đẩy quá trình thương mại hóa hydrogen.

Xây dựng hệ sinh thái thay vì phát triển các dự án đơn lẻ

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Mai Huy Tân - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tư vấn Đầu tư Phát triển Xanh THDV cho rằng, hydrogen xanh không nên chỉ được nhìn nhận là một công nghệ hay một nhà máy điện phân nước, mà cần được phát triển như một hệ sinh thái tích hợp có khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Theo ông, nếu chỉ đầu tư các nhà máy điện phân độc lập, Việt Nam sẽ gặp nhiều thách thức như chi phí điện xanh còn cao, nguồn điện tái tạo thiếu ổn định, thị trường tiêu thụ chưa hình thành và thiếu nguồn CO₂ xanh để sản xuất các nhiên liệu tổng hợp.

THDV đề xuất mô hình tích hợp giữa sinh khối nông nghiệp, năng lượng tái tạo, hydrogen xanh, carbon sinh học và nhiên liệu xanh. Theo ông Tân, lợi thế của Việt Nam không nằm ở việc tự phát minh toàn bộ công nghệ mà ở khả năng tích hợp các nguồn lực sẵn có như sinh khối, năng lượng tái tạo, hạ tầng cảng biển, nguồn lao động và hợp tác quốc tế để từng bước làm chủ công nghệ.

"Nếu phát triển hydrogen theo hướng hệ sinh thái thay vì các dự án riêng lẻ, Việt Nam không chỉ sản xuất hydrogen xanh mà còn có cơ hội tham gia sâu vào chuỗi cung ứng nhiên liệu xanh toàn cầu, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050", ông Tân nhấn mạnh.

Là người có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ mới trong việc sản xuất, lưu trữ và vận chuyển hydrogen, TS Phạm Hùng Cường - Trưởng phòng Công nghệ mới, CTAT, Viện Dầu khí Việt Nam cho biết, công nghệ hydrogen hiện nay tập trung vào ba khâu chính gồm sản xuất, lưu trữ và vận chuyển.

Về sản xuất, nguồn nguyên liệu hiện chủ yếu là khí tự nhiên, khí thiên nhiên hoá lỏng (LNG) và than, trong khi nguồn năng lượng sử dụng gồm điện mặt trời, điện gió và trong tương lai có thể mở rộng sang điện hạt nhân thế hệ mới. Bên cạnh hydrogen trắng, Nhật Bản cũng đang thí điểm thành công sản xuất hydrogen xanh từ sinh khối.

Ở công nghệ điện phân, ngoài công nghệ điện phân kiềm (Alkaline) truyền thống, thế giới đang phát triển mạnh công nghệ màng trao đổi proton (PEM) và công nghệ điện phân nước ở nhiệt độ cao (SOEC) với hiệu suất cao hơn, phù hợp cho sản xuất hydrogen quy mô lớn.

Đối với lưu trữ, hiện có ba phương thức chính là khí nén, hydrogen lỏng và lưu trữ dưới dạng các hợp chất mang hydrogen. Mỗi phương thức đều có ưu điểm riêng và được lựa chọn tùy theo điều kiện sử dụng.

Về vận chuyển, hydrogen có thể được vận chuyển bằng tàu biển dưới dạng lỏng đối với quãng đường dài, bằng đường ống với khoảng cách trung bình hoặc bằng xe bồn chuyên dụng ở cự ly ngắn. Việc lựa chọn công nghệ cần căn cứ vào quy mô dự án và điều kiện thực tế để bảo đảm hiệu quả kinh tế và kỹ thuật.

Các chuyên gia có chung nhận định, với nền tảng nghiên cứu đã được hình thành cùng sự tham gia ngày càng tích cực của doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các tổ chức quốc tế, hydrogen đang mở ra cơ hội phát triển một ngành công nghiệp mới tại Việt Nam. Để hiện thực hóa tiềm năng này, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và xây dựng hệ sinh thái phát triển đồng bộ, tạo động lực thu hút đầu tư và hình thành thị trường hydrogen trong những năm tới.