Việt Nam trong danh sách 60 nền kinh tế bị Mỹ đề xuất áp thuế bổ sung

Ngày 2/6/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố kết luận điều tra và đề xuất biện pháp xử lý đối với 60 quốc gia nằm trong diện điều tra theo mục 301 Đạo luật Thương mại 1974, liên quan đến việc các nền kinh tế không ban hành và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Trong danh sách công bố nêu trên, Việt Nam bị cơ quan điều tra phía Mỹ xác định là một trong các nền kinh tế chịu tác động trực tiếp từ các biện pháp trừng phạt thương mại đề xuất.

USTR đã xếp Việt Nam vào nhóm 54 nền kinh tế bị kết luận là "không ban hành và không thực thi hiệu quả" lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Đây là nhóm bị USTR đánh giá có mức độ thiếu hụt các biện pháp thực tế cao hơn đáng kể so với 6 nền kinh tế chỉ bị kết luận "không thực thi hiệu quả", bao gồm Canada, Ecuador, Liên minh châu Âu, Indonesia, Mexico và Pakistan, vốn đã có lệnh cấm hoặc có cam kết trong Thỏa thuận Thương mại với Mỹ.

Mặc dù kết luận điều tra ghi nhận lập trường giải trình của phía Việt Nam vào ngày 14/4/2026 về việc đã ban hành và đang triển khai các biện pháp nhằm ngăn ngừa, phát hiện, xóa bỏ lao động cưỡng bức, phía Mỹ vẫn khẳng định tại thời điểm hiện tại Việt Nam chưa thiết lập một lệnh cấm mang tính pháp lý trực diện đối với hoạt động nhập khẩu mặt hàng này.

Về biện pháp đề xuất, USTR đề xuất áp thuế bổ sung theo trị giá đối với toàn bộ sản phẩm của các nền kinh tế bị điều tra, trừ các mặt hàng được loại trừ tại Phụ lục A của thông báo. Cấu trúc thuế trừng phạt được phân định thành 2 bậc: mức thuế suất 10% áp dụng cho các nền kinh tế đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu, đã thiết lập cam kết thông qua một thỏa thuận về thương mại có đi có lại hoặc đã áp dụng cơ chế kiểm soát bán phần; mức thuế suất 12,5% áp dụng diện rộng cho tất cả các nền kinh tế còn lại, bao gồm Việt Nam.

Đồng thời, phía Mỹ dự kiến triển khai một cơ chế đặc biệt cho hàng dệt may, theo đó cho phép một khối lượng quần áo và hàng dệt may nhất định được hưởng mức thuế suất Mục 301 ưu đãi dựa trên tỷ lệ khối lượng bông thô và đầu vào sợi dệt nhập khẩu ngược lại từ Mỹ.

Theo Phòng WTO và Hội nhập thuộc Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), toàn bộ các nội dung nêu trên chưa cấu thành quyết định xử lý cuối cùng có hiệu lực thi hành. USTR đã ấn định thời hạn nộp đăng ký phát biểu kèm tóm tắt nội dung là ngày 22/6/2026, hạn nộp ý kiến bằng văn bản là ngày 6/7/2026, trước khi chính thức tổ chức các phiên điều trần công khai vào ngày 7/7/2026.

Việc Chính phủ Việt Nam tham gia tích cực vào các phiên tham vấn với phía Mỹ trước đó cũng như sắp tới cho thấy Việt Nam đang duy trì được không gian đối thoại chiến lược để bày tỏ quan điểm và đề nghị điều chỉnh trước khi các biện pháp thuế của Mỹ được ban hành chính thức.

VCCI nhận định, dưới tác động kinh tế vĩ mô, các động thái chính sách mới từ phía Mỹ đặt cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu trước một tình thế rủi ro thương mại nghiêm trọng. Do Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, việc áp đặt mức thuế bổ sung 12,5% trên diện rộng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và biên lợi nhuận của các ngành công nghiệp chủ lực bao gồm dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử và thủy sản.

Trước bối cảnh nghiêm trọng đó, công tác rà soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng và triển khai quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào nhằm triệt tiêu hoàn toàn các yếu tố liên quan đến cáo buộc lao động cưỡng bức đã trở thành một yêu cầu mang tính cấp thiết đối với các doanh nghiệp.

Liên quan tới đề xuất trên của Mỹ, tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao chiều 4/6, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho rằng, kết luận điều tra về các hành vi lao động cưỡng bức của USTR không phản ánh đúng thực tế và nỗ lực của Việt Nam trong việc phòng ngừa, giảm thiểu lao động cưỡng bức.

Chủ trương nhất quán của Việt Nam là nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức, tuân thủ nghiêm túc các quy định của Tổ chức Lao động quốc tế, các hiệp định thương mại tự do. Chủ trương này được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật, các chương trình kế hoạch hành động của Chính phủ và được bảo đảm thực hiện trên thực tế.

Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng, thời gian qua, Việt Nam đã tham gia phê chuẩn công ước, điều ước quốc tế liên quan nhằm bảo đảm thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của người lao động. Việt Nam đã tham gia cung cấp thông tin đầy đủ chi tiết cho phía Mỹ trong quá trình điều tra.

Trên tinh thần đó, Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục trao đổi, làm việc với phía Mỹ trên tinh thần xây dựng hợp tác để giải quyết các bất đồng còn tồn tại trên cơ sở các cam kết thương mại song phương cũng như đa phương của mỗi bên, đồng thời luôn nỗ lực bảo vệ lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động và doanh nghiệp.