Xung đột Trung Đông: Nguy cơ kích hoạt làn sóng khủng hoảng chi phí sinh hoạt mới trên toàn cầu

Theo The Guardian (Anh), ngay sau các vụ tấn công bằng tên lửa, hoạt động vận tải hàng hóa qua eo biển Hormuz đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đây là tuyến đường có ý nghĩa sống còn đối với kinh tế toàn cầu, "gánh vác" tới 1/5 lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển, 1/5 lượng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) và khoảng 1/3 lượng phân bón urê trên toàn thế giới.

Tác động lập tức đã được ghi nhận trên thị trường năng lượng khi giá dầu thô Brent có lúc tăng vọt 13%, lên mức cao nhất trong hơn một năm là 81,57 USD/thùng vào ngày 2/3. Các chuyên gia kinh tế tại UBS - tập đoàn tài chính và ngân hàng toàn cầu hàng đầu có trụ sở tại Thụy Sĩ - cảnh báo rằng nếu tuyến đường vận chuyển qua eo biển này tiếp tục bị gián đoạn, thế giới có thể phải đối mặt với một cú sốc nguồn cung nghiêm trọng hơn cả cuộc khủng hoảng do xung đột Nga - Ukraine năm 2022. Tình trạng này được chuyên gia Joseph Capurso - Giám đốc người bộ phận kinh tế toàn cầu của Ngân hàng Thịnh vượng chung Australia - mô tả là một trong những kịch bản tồi tệ nhất đối với nền kinh tế toàn cầu.

Bóng ma "đình trệ kèm lạm phát" bóp nghẹt sức mua

Johnathan McMenamin - người đứng đầu bộ phận dự báo kinh tế tại Ngân hàng Đầu tư Barrenjoey (Australia) - cho biết, giá dầu leo thang sẽ tác động trực tiếp và tàn phá các hoạt động kinh tế thực tế, dẫn đến tình trạng đình trệ kinh tế kèm lạm phát. Chi phí nhiên liệu đắt đỏ không chỉ làm tăng lạm phát trực tiếp mà còn len lỏi, đẩy giá cả của hàng loạt mặt hàng thiết yếu khác leo thang. Đồng thời, tình trạng bão giá này sẽ bào mòn khả năng chi tiêu của các hộ gia đình, qua đó kìm hãm đà tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Tác động của cuộc xung đột có sự phân hóa sâu sắc nhưng hầu hết đều mang lại rủi ro lớn.

Châu Á là khu vực đặc biệt dễ bị tổn thương vì ngoại trừ Malaysia, hầu hết các quốc gia đều nhập khẩu dầu nhiều hơn xuất khẩu. Các nền kinh tế như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và Hồng Kông phụ thuộc tới hơn 80% vào năng lượng nhập khẩu. Giá năng lượng duy trì ở mức cao sẽ tước đi nguồn thu nhập quốc gia và làm bùng phát mạnh mẽ các áp lực chính trị liên quan đến chi phí sinh hoạt - vốn đã là một vấn đề nan giải từ sau đại dịch.

Để bảo vệ người tiêu dùng, chính phủ Thái Lan đã phải lập tức cấm xuất khẩu xăng dầu và huy động quỹ nhiên liệu quốc gia để trợ giá. Đối với Trung Quốc, quốc gia tiêu thụ tới 13% lượng dầu nhập khẩu đường biển từ Iran, việc tăng giá năng lượng là một gánh nặng lớn trong bối cảnh nền kinh tế đang chật vật với tình trạng tiêu dùng yếu kém.

Tại châu Âu, với 1/5 lượng cung cấp khí đốt tự nhiên (LNG) toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, cuộc xung đột kéo dài đe dọa tạo ra một làn sóng hỗn loạn năng lượng mới tại lục địa già, nơi lượng dự trữ năng lượng vốn đã ở mức thấp. Nếu eo biển bị đóng cửa hoàn toàn trong ba tháng hoặc hoạt động cầm chừng với nửa công suất trong sáu tháng, giá khí đốt bán buôn có thể tăng gấp ba lần lên 100 USD/MWh. Kịch bản này sẽ thổi bùng lạm phát tại châu Âu tương tự như cú sốc năng lượng từng diễn ra vào năm 2022.

Dù là một quốc gia xuất khẩu ròng năng lượng (LNG và than nhiệt điện), người dân Australia vẫn sẽ phải gánh chịu hậu quả trực tiếp tại các trạm bơm xăng. Theo quy tắc ước lượng, mỗi USD giá dầu tăng sẽ kéo giá xăng tại Australia tăng thêm 1 xu/lít. Trong kịch bản xấu, giá xăng có thể tăng vọt thêm 40 xu, lên mức 2,20 - 2,40 USD/lít. Điều này đặt ngân hàng trung ương vào thế khó khăn khi vừa phải kìm hãm lạm phát bằng cách tăng lãi suất, vừa phải rón rén để không "bóp nghẹt" sự tăng trưởng kinh tế.

Bất chấp mức độ nghiêm trọng của cuộc xung đột, giới đầu tư toàn cầu hiện vẫn đang giữ thái độ khá lạc quan. Họ kỳ vọng sự gián đoạn nguồn cung chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và được trấn an phần nào bởi phát ngôn của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc sẵn sàng dỡ bỏ trừng phạt nếu giới lãnh đạo mới của Iran tỏ ra "thực tế". Thêm vào đó, vì nền kinh tế Iran phụ thuộc sống còn vào doanh thu từ dầu mỏ, giới phân tích cho rằng việc Tehran chủ động đóng cửa eo biển Hormuz lâu dài có lẽ chỉ là biện pháp cuối cùng.

Tuy nhiên, với việc các tàu tiếp tục bốc dỡ dầu giữa lúc các hoạt động vận tải khác tê liệt và Trung Quốc lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ các hành động quân sự của Mỹ, tình hình địa chính trị vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu xung đột tiếp tục leo thang trước khi có thể hạ nhiệt, viễn cảnh về một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt trên diện rộng chắc chắn sẽ là một bài toán hóc búa đối với toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.