Phê duyệt Chương trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên giai đoạn 2026 - 2035

Mục tiêu của Chương trình là phát triển nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên trở thành một cấu phần cốt lõi của hệ thống khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia; nâng cao năng lực nghiên cứu đạt trình độ quốc tế, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh mang tầm quốc tế và kiến tạo môi trường nghiên cứu tiên tiến; góp phần nâng cao vị thế khoa học của Việt Nam và tạo nền tảng tri thức cho phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược trong dài hạn.

Một điểm nhấn quan trọng mang tính đột phá của Chương trình PEBR là chuyển từ mô hình tài trợ các nhiệm vụ nghiên cứu đơn lẻ, ngắn hạn sang đầu tư theo hướng trung và dài hạn (05-10 năm). Chương trình sẽ tập trung ưu tiên tài trợ các chuỗi, cụm nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản gắn liền với sự phát triển của các công nghệ chiến lược trong những lĩnh vực mũi nhọn như: công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo, vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học, năng lượng mới và công nghệ bán dẫn.

Nhằm tạo ra một môi trường tự do học thuật, chương trình khuyến khích các ý tưởng khoa học mới mang tính đột phá và chấp nhận rủi ro khoa học phù hợp với đặc thù của nghiên cứu cơ bản. Phương thức quản lý sẽ được thực hiện dựa trên kết quả đầu ra và tác động khoa học.

Chương trình PEBR đặt ra các chỉ tiêu cụ thể trên nhiều phương diện.

Về nghiên cứu và công bố quốc tế, đến năm 2030, hướng tới việc hình thành khoảng 30 nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực khoa học tự nhiên (ít nhất 3 nhóm đạt trình độ dẫn dắt trong khu vực) và nâng lên 50 nhóm vào năm 2035 (ít nhất 10 nhóm dẫn dắt khu vực). Tỷ lệ công bố khoa học trên các tạp chí nhóm Q1 và hệ thống Nature Index dự kiến tăng 1,5 lần vào năm 2030 và 2 lần vào năm 2035 so với mức trung bình giai đoạn 2021-2025. Đặc biệt, phấn đấu tới năm 2030 có 1 hướng nghiên cứu tiệm cận nhóm 5% thế giới về mức độ ảnh hưởng khoa học, tới năm 2035 có 3 hướng tiệm cận nhóm này.

Về hình thành công nghệ lõi, có ít nhất 10 hướng nghiên cứu mới vào năm 2030 và thêm 10 hướng vào năm 2035. Phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 10%, đến năm 2035 có ít nhất 20% số nhiệm vụ từ các hướng nghiên cứu này đạt điều kiện đăng ký sáng chế quốc tế hoặc có thể chuyển tiếp sang phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược.

Về phát triển nguồn nhân lực, chương trình hỗ trợ và bồi dưỡng ít nhất 500 nhà khoa học trẻ, tiến sĩ và nghiên cứu sinh vào năm 2030, trong đó có 100 người đủ khả năng dẫn dắt các nhóm nghiên cứu độc lập tầm cỡ quốc tế. Con số này sẽ tăng lên 1.000 nhà khoa học vào năm 2035.

Việc lựa chọn, tài trợ và đánh giá các nhiệm vụ trong khuôn khổ PEBR sẽ được tổ chức công khai, minh bạch dựa trên tiêu chí xuất sắc khoa học có tính cạnh tranh cao. Điểm mới đáng chú ý là chương trình sẽ sử dụng các chỉ số đánh giá khoa học chuẩn hóa được quốc tế thừa nhận (như FWCI, CNCI và các chỉ số tương đương) thay vì chỉ đánh giá thông qua hội đồng chuyên gia.

Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) được giao làm đơn vị chủ trì tổ chức thực hiện chương trình này. Bên cạnh đó, để nâng cao hiệu quả đầu tư, chương trình cũng khuyến khích mạnh mẽ việc đa dạng hóa nguồn lực, huy động đồng tài trợ từ các doanh nghiệp và tổ chức khoa học trong, ngoài nước. Chương trình sẽ được tổ chức đánh giá giữa kỳ vào năm 2030 để kịp thời điều chỉnh quy mô và mục tiêu cho giai đoạn tiếp theo.