Đưa khoa học đến gần hơn với cộng đồng qua câu chuyện đầm Thị Nại

Đưa tri thức khoa học đến gần hơn với cộng đồng

Sáng 25/9, tại Trung tâm Khám phá khoa học và đổi mới sáng tạo Quy Nhơn (tỉnh Gia Lai) đã diễn ra lễ khai mạc triển lãm “Đầm Thị Nại: Di sản thiên nhiên đáng được gìn giữ”. Sự kiện là kết quả hợp tác giữa các đối tác Việt Nam và Pháp trong khuôn khổ dự án “Sống cùng các dòng sông” (Vivre avec les Fleuves), với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tại Việt Nam.

Các đại biểu thực hiện nghi thức cắt băng khai mạc triển lãm “Đầm Thị Nại: Di sản thiên nhiên đáng được gìn giữ”.

Triển lãm giới thiệu đến công chúng những giá trị tự nhiên, hệ sinh thái, sinh kế cộng đồng và những kết quả nghiên cứu khoa học về đầm Thị Nại thông qua hình ảnh, pano minh họa và phim tài liệu.

Phát biểu tại lễ khai mạc, bà Võ Thị Mộng Hoài - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai, cho rằng triển lãm là minh chứng cho cách khoa học có thể bước ra khỏi phòng nghiên cứu để đến gần hơn với cộng đồng. Những kết quả nghiên cứu không chỉ được thể hiện bằng dữ liệu mà còn được chuyển tải bằng các hình thức trực quan, giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của đầm Thị Nại.

Theo bà Hoài, đầm Thị Nại không chỉ là cảnh quan quen thuộc của vùng đất Quy Nhơn mà còn là một hệ sinh thái ven biển quan trọng, có diện tích khoảng 50 km², kết nối với sông Kôn, sông Hà Thanh và thông ra Biển Đông. Đây là không gian hội tụ các giá trị về đa dạng sinh học, môi trường tự nhiên, sinh kế cộng đồng và mối liên hệ giữa dòng sông với biển.

Bà Võ Thị Mộng Hoài - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai phát biểu tại buổi lễ.

Từ năm 2025, các nhóm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu vì sự Phát triển Pháp (IRD), Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) cùng các đối tác đã thực hiện nhiều đợt khảo sát thực địa, thu thập và phân tích mẫu nước, trầm tích nhằm nghiên cứu cơ chế vận hành, sự biến đổi theo mùa, quá trình trao đổi sông – biển và chất lượng môi trường của đầm.

Bà Hoài nhấn mạnh, muốn bảo tồn đầm Thị Nại trước hết phải hiểu rõ hệ sinh thái này. Dữ liệu khoa học sẽ trở thành nền tảng để hỗ trợ công tác quản lý, quy hoạch và đưa ra những quyết định phát triển phù hợp.

Giải mã “nhịp thở” của đầm Thị Nại bằng khoa học hiện đại

Đầm Thị Nại là hệ sinh thái chịu tác động đồng thời của thủy triều, dòng chảy sông, khí hậu và các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội. Những thay đổi từ đô thị hóa, phát triển hạ tầng, sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản hay điều tiết dòng chảy đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng môi trường và sự cân bằng của hệ đầm.

TS. Sylvain Ouillon - Trưởng đại diện Viện Nghiên cứu vì sự Phát triển Pháp phát biểu tại khai mạc.

Bà Daphné Trichet - đại diện Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, chia sẻ thông tin.

Để hiểu rõ hơn quá trình vận hành của đầm Thị Nại, các nhà khoa học kết hợp ba phương pháp nghiên cứu gồm khảo sát thực địa, quan sát từ vệ tinh và mô hình số.

Các đợt quan trắc trực tiếp giúp ghi nhận sự thay đổi của môi trường theo thời gian. Dữ liệu vệ tinh Sentinel-3 của châu Âu và vệ tinh SWOT trong chương trình hợp tác Pháp – Hoa Kỳ giúp mở rộng khả năng quan sát trên phạm vi lớn. Trong khi đó, mô hình số hỗ trợ đánh giá sự lưu thông của dòng nước, thời gian lưu nước trong đầm và dự báo các kịch bản biến đổi trong tương lai.

Để "giải mã" đàm Thị Nại, các nhà khoa học đã kết hợp ba phương pháp nghiên cứu gồm khảo sát thực địa, quan sát từ vệ tinh và mô hình số.

TS. Sylvain Ouillon - Trưởng đại diện IRD tại Việt Nam, cho rằng các nhà nghiên cứu không chỉ đo đạc và phân tích mà còn phải đổi mới cách tiếp cận để hiểu sâu hơn mối quan hệ giữa môi trường tự nhiên, xã hội và con người. Việc kết hợp khoa học với nghệ thuật trong triển lãm giúp công chúng tiếp cận câu chuyện về đầm phá bằng một góc nhìn gần gũi hơn.

Bà Daphné Trichet - đại diện Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, cho rằng các dòng sông, đầm phá và vùng châu thổ giữ vai trò đặc biệt trong đời sống Việt Nam nhưng cũng là những môi trường dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu. Dự án “Sống cùng dòng sông” hướng tới việc thúc đẩy chia sẻ tri thức, kinh nghiệm giữa các nhà khoa học, cộng đồng và các bên liên quan nhằm tìm ra cách chung sống bền vững với các hệ sinh thái tự nhiên.

GS Lê Kim Ngọc - Chủ tịch Hội Bảo trợ trẻ em Việt Nam tại Pháp quan tâm tìm hiểu các thông tin, hình ảnh về đầm Thị Nại.

Triển lãm kéo dài đến cuối tháng 3/2027 để phục vụ người dân, du khách.

Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu khoa học, triển lãm còn truyền tải thông điệp về trách nhiệm bảo vệ môi trường và gìn giữ những giá trị tự nhiên cho thế hệ tương lai. Bảo tồn đầm Thị Nại không đồng nghĩa với việc hạn chế phát triển, mà hướng tới sự cân bằng giữa khai thác hợp lý và duy trì sức khỏe của hệ sinh thái.

Với sự kết nối giữa khoa học, nghệ thuật và cộng đồng, triển lãm “Đầm Thị Nại: Di sản thiên nhiên đáng được gìn giữ” trở thành một không gian để công chúng hiểu hơn về một vùng đầm phá đặc biệt, đồng thời góp phần lan tỏa nhận thức về phát triển bền vững.