Từ phạm nhân lên thứ trưởng- Kỳ II: Ai bốc cặm cho ông Phan?

Ông Lang Đen: “Phải xử lí nghiêm khắc”

 

Chúng tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Văn Lang, người trực tiếp quản lí ông Phan năm đó để tìm hiểu vụ việc trên. Ông Lang hiện ở khu đô thị Nhân Chính, Hà Nội

 

Ông Lang là người lai, mẹ Việt, bố châu Phi. Ông có vóc dáng và màu da như người châu Phi nên có tục danh là Lang Đen.

 

Ông Lang Đen hoạt động cách mạng từ năm 1944 ở Đà Nẵng và đảm nhận nhiều chức vụ quan trọng. Năm 1955, ông tập kết ra Bắc, làm giám đốc đầu tiên của Mỏ Apatit Lào Cai, sau này làm Giám đốc Công ty Xây dựng Than-Điện (đơn vị quản lí Xí nghiệp Xây lắp 6-Mông Dương), rồi Cục trưởng Cục Kiến thiết Cơ bản, Bộ Điện-Than, v.v.

 

Tuổi cao (ông sinh năm 1924, tại Đà Nẵng) lại phải chống chọi với ung thư suốt mấy năm nay, nhưng ông Lang Đen vẫn minh mẫn. Ông kể mấy giờ đồng hồ cho tôi nghe về những trận đánh Pháp ở Đà Nẵng do ông chỉ huy; về sự đùm bọc chở che của đồng bào khi thực dân Pháp treo thưởng năm nghìn Đông Dương cho ai lấy được đầu ông; ông xúc động kể về ba lần ông được gặp Bác Hồ, nghe Bác căn dặn, và kết quả học tập, làm việc theo gương Bác.

 

Nhà ông có hai bàn thờ, đầy hoa quả và nghi ngút hương. Một thờ Bác Hồ, và nữa là thờ gia tiên. Trên các bức tường phòng khách, treo nhiều bức ảnh ông chụp với Bác Hồ, với người thân và những phần thưởng cao quý mà Nhà nước tặng thưởng cho ông, trong đó có Huân chương Độc lập Hạng Ba.

 

Như để chứng minh tính chân thật những gì ông kể, bà vợ ông đưa cho tôi xem từng kỷ vật, từng bài báo viết về ông, được bà lưu giữ cẩn thận với nét mặt hân hoan, đầy tự hào Về vụ ông Phan đi tù cũng vậy, ông kể rất chi tiết, quan điểm rất rõ ràng.

 

Ông Lang Đen tâm sự: “Thời anh Phan vào tù, chúng tôi cũng đau đớn và tiếc lắm chứ. Anh ấy là kỹ sư duy nhất được đào tạo cơ bản về công nghệ đào giếng đứng ở Liên Xô, chỉ đạo trực tiếp việc khôi phục giếng Mông Dương. Anh ấy có nhiều năng lực và triển vọng phát triển lắm. Bỗng nhiên, vi phạm pháp luật, bị vào tù. Chúng tôi mất cán bộ, đau lắm. Nhưng biết làm sao được”

 

Tôi hỏi: Nghe nhiều người nói, sau khi tòa sơ thẩm xét xử tuyên phạt ông Phan mười tám tháng tù, công nhân mỏ làm đơn khiếu nại, đề nghị giảm hình phạt cho ông Phan. Sự thực thế nào, thưa ông?.

 

Ông Lang Đen trầm ngâm:

 

- Đúng dzậy đó. Đơn thư tùm lum quá trời. Đơn thư gửi lên Công ty, gửi lên cả Bộ.

 

- Vậy, khi đó, với tư cách là Giám đốc Công ty, ông chỉ đạo giải quyết đơn thư thế nào?

 

- Tui dzà anh Mai, khi đó là Bộ trưởng Bộ Điện- Than (Bộ trưởng Nguyễn Hữu Mai sau này làm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, rồi làm Đại sứ Việt Nam tại Liên Xô) làm việc với tòa án  bàn về hướng giải quyết đơn khiếu nại tập thể trên.

 

- Quan điểm của ông thế nào ạ?

 

- Quan điểm của tui cũng thống nhất như quan điểm của tòa án thôi. Phải xử lí thật nghiêm khắc. Tội của anh ấy đến đâu có tòa án xét xử theo quy định của pháp luật. Chứ không vì anh ấy có thành tích mà bao che dung túng.

 

Nói rồi ông Lang Đen cười. Nụ cười thật hiền lành, chất phác. Tôi bất ngờ. Sao ông Lang Đen nom  hiền từ, phúc hậu quá, mà khi ấy lại có quan điểm rắn đến mức ấy.

 

Tìm hiểu để thực hiện bài viết này, tôi càng bất ngờ hơn khi được biết, trong thời gian ông Phan ở tù và sau khi ra tù, chính ông Lang Đen lại thương  yêu, giúp đỡ ông Phan rất nhiều. Nhưng chuyện này kể sau. 

 

“Nó làm nó chịu”.

 

Ông Nguyễn Châu, nguyên Phó Giám đốc Công ty Xây dựng Than-Điện, 63 tuổi Đảng, Huân chương Độc lập Hạng Ba, hiện ở nhà B12, khu tập thể Kim Liên, Hà Nội, cũng là người chứng kiến vụ việc từ đầu.

 

Ở tuổi 83 ông Châu vẫn tráng kiện, sáng suốt lắm. Chuyện xảy ra mấy chục năm mà ông vẫn nhớ từng chi tiết, nhớ đầy đủ họ tên, quá trình công tác của nhiều người liên quan đến vụ việc; chỉ tiếc, mắt cụ đã kém. Khi đọc tài liệu, ông phải soi kính lúp như thợ sửa đồng hồ vậy.

 

Ông Nguyễn Châu nhớ lại:

 

- Cái lá đơn tập thể khi ấy làm cho tình hình dư luận có vẻ căng thẳng hơn. Ngay như trong nội bộ lãnh đạo Công ty, lãnh đạo các đơn vị thuộc Công ty, cũng có người không đồng tình với bản án sơ thẩm đâu. Anh Tý, anh Chế Ân, v.v,  khi đó có chức sắc trong ngành than cả đấy chứ. Nhưng họ có ngán đâu; vẫn quyết liệt ký vào đơn khiếu nại, bênh vực anh Phan.

 

Tôi hỏi ông Châu:

 

-Dạ thưa. Vậy cá nhân ông? Khi đó, ông có đồng tình với bản án sơ thẩm không?

 

- Thú thật, bản án của tòa với anh Phan nặng quá!

 

- Vậy ông có lên tiếng bảo vệ ông Phan không?

 

- Có chứ. Khi phiên tòa sơ thẩm kết thúc, tôi nói với các anh trong hội đồng xét xử: “Các anh làm căng thế này, quân tôi nhụt hết ý chí”. Nói vậy chứ tôi biết, chắc chắn, tòa phúc thẩm sẽ không châm chước giảm nhẹ tội cho anh Phan đâu. Vì thế mấy anh em bàn nhau tìm cách gỡ cho anh ấy theo hướng khác.

 

- Hướng nào ạ?

Ông Nguyễn Châu, nguyên Phó Giám đốc Công ty Xây dựng Than-Điện

 

-Tôi tìm gặp bà Hà Thị Quế, nhờ bà ấy can thiệp.

 

Chắc nhiều người đã biết, đồng chí Hà Thị Quế, nguyên là Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Ban kiểm tra Trung ương Đảng (Khóa 3 và Khóa 4- nay chức danh này gọi là Phó Chủ nhiệm UBKT Trung ương Đảng);  nguyên Chủ tịch Hội LH Phụ nữ Việt Nam; Đại biểu Quốc hội từ Khóa II đến Khóa VI.

 

Nhưng ông Phan thì liên quan gì đến đồng chí Hà Thị Quế?

 

Bà Ngô Thu Nguyệt, vợ ông Phan cho tôi biết, về gia tộc, đồng chí Hà Thị Quế là vợ đồng chí Nguyễn Trọng Tỉnh, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản (tiền thân của Bộ Thủy sản), em ruột mẹ vợ ông Phan (vợ ông Phan gọi cụ Quế bằng mợ). Gia đình  bên vợ ông Phan là cơ sở cách mạng của các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ, v.v. thời hoạt động ở làng Đình Bảng, Bắc Ninh. ..

 

 …Bà Ngô Thu Nguyệt, vợ ông Phan, năm nay đã bảy mươi. Nom bà phúc hậu, giọng nói nhỏ nhẹ, gương mặt vẫn phảng phất nét duyên dáng mặn mà thời xuân sắc. Bà người cùng làng Đình Bảng với ông Phan, là kỹ sư kinh tế, nhiều năm làm việc cùng cơ quan ông.

 

Bà Nguyệt kể: “Gia đình mợ Quế thương yêu tôi như con đẻ vậy. Thời nhỏ, cậu Tỉnh từng lai tôi bằng xe đạp đi sơ tán tận trên chiến khu Việt Bắc. Thời đại học ở Hà Nội, tôi ở trong nhà cậu mợ. Sau này tôi có chồng, có con, cậu mợ vẫn coi anh Phan và các con tôi như con cháu trong nhà. Khi giặc Mỹ ném bom phá hoại miền Bắc, cậu mợ gửi các con sơ tán trong nhà tôi. Khi gia đình tôi chuyển về Hà Nội, chưa có nhà ở, vợ chồng tôi và các cháu ở tất trong nhà cậu mợ mấy năm trời”.

 

Vậy mà…

 

Ông Nguyễn Châu kể tiếp: “Khi anh Phan bị khởi tố, đồng chí Hà Thị Quế đang làm Phó Ban Kiểm tra Trung ương Đảng.Trước vụ anh Phan, tôi bị đồng chí Hà Thị Quế quần cho một vố, thời tôi làm ở Khu Gang thép Thái Nguyên. Thời đó (khoảng 1964-1965), tôi làm giám đốc liên xưởng bê tông, thuộc công trường xây dựng khu gang thép Thái Nguyên, do anh Đinh Đức Thiện, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp, kiêm Tổng Chỉ huy trưởng.

Kỳ III : Những ngày ở tù Không ai bốc cặm cho ông Phan! Ông Phan phải vào tù! Trong tù, ông Phan cai quản hàng chục phạm nhân; chạm trán với cả Tướng SS-một lưu manh khét tiếng ở vùng mỏ thời đó. Vì sao ông được đặc ân ấy? Mời các bạn đọc xem tiếp

 

Thời đó, gia đình tôi ở trong ngôi nhà lá thấp tè, dột nát. Thấy vậy, anh Thiện khuyên tôi làm cái nhà, anh sẽ ký giấy bảo lãnh với ngân hàng để tôi vay tiền, trả dần trong 20 năm. Khi tôi làm nhà xong, có đơn thư lên tận trung ương kiện anh Thiện và tôi về việc xây nhà riêng và một số việc tiêu cực khác.

 

Để làm sáng tỏ vụ việc, đồng chí Hà Thị Quế dẫn đầu đoàn cán bộ thanh tra, lên Khu Gang thép quần chúng tôi mấy ngày trời nhưng không thấy dấu hiệu tham ô, tham nhũng.

 

Bây giờ, gặp lại bà Quế, quả thật tôi hơi ái ngại. Nhân chuyến công tác, bà ghé thăm quê chồng, ở làng Đình Bảng,  tôi chớp thời cơ gặp bà nói khó để may ra…

 

Khi gặp bà, vài lời thăm hỏi thăm xã giao, tôi ngập ngừng:

 

-Thưa chị, về trường hợp anh Phan…

 

Bà cướp lời:

 

-Tôi biết rồi!

 

- Vâng. Tình hình gay lắm. Có thể tòa phúc thẩm sẽ xử phạt anh ấy rất nặng chị ạ.

 

-Tôi biết rồi!

 

-Vâng. Nhờ chị nói hộ với…

 

Tôi chưa  dứt lời, bà xua tay:

 

-Không đời nào! Nó làm nó chịu!

 

Cụ Hà Thị Quế hiện ở trong ngôi biệt thự yên tĩnh thuộc phố Đặng Văn Ngữ, Hà Nội. Năm nay cụ 89 tuổi, hơi nặng tai. Nói chuyện với cụ, tôi phải nhờ chị Nhạn, giúp việc cho cụ, làm ...thông ngôn.

 

(Còn nữa)

 

Cao Thâm