Đẩy nhanh tiến độ xây dựng danh mục công nghệ chiến lược quốc gia

Tại cuộc họp diễn ra vào ngày 20/4, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã chủ trì đánh giá tình hình triển khai danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược. Khẳng định lĩnh vực này giữ vai trò then chốt trong giai đoạn phát triển mới, Phó Thủ tướng yêu cầu phải hoàn thành một số nhiệm vụ trọng tâm ngay trong tháng 4/2026.

Cụ thể, Chính phủ yêu cầu thành lập Tổ công tác liên ngành. Đồng thời, các bộ, ngành phải khẩn trương trình và ban hành danh mục công nghệ, sản phẩm chiến lược. Ngay sau khi danh mục được phê duyệt, các bộ, ngành có trách nhiệm khẩn trương triển khai nhiệm vụ và đề xuất nguồn lực thực hiện để đưa chính sách vào thực tiễn.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, việc xây dựng và triển khai danh mục này nhằm cụ thể hóa Quyết định số 1131/QĐ-TTg (ban hành năm 2025) và Luật Công nghệ cao sửa đổi, đồng thời thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Danh mục này sẽ bám sát ba trụ cột chính là nhu cầu phát triển và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lợi thế và tiềm năng của từng ngành, lĩnh vực; khả năng hình thành thị trường và chuỗi giá trị.

Định hướng phát triển công nghệ chiến lược bao gồm hai nhóm trọng tâm. Nhóm tác động trực tiếp đến nền kinh tế chủ lực, gồm nông - lâm - thủy sản, công nghiệp chế biến, dệt may, năng lượng... Nhóm công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới và bảo đảm tự chủ trong các lĩnh vực trọng yếu tập trung vào quốc phòng, an ninh với các lĩnh vực tiên phong như công nghệ lượng tử, tên lửa, lò phản ứng hạt nhân nhỏ, vệ tinh nhỏ và thiết bị bay không người lái (UAV).

Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh, việc điều chỉnh và xây dựng danh mục phải tuân thủ ba tiêu chí cốt lõi gồm đáp ứng nhu cầu thị trường, phát huy lợi thế quốc gia và hình thành chuỗi giá trị, nhằm bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và tránh lãng phí.

Kết quả ban đầu và những rào cản cần tháo gỡ

Báo cáo tại cuộc họp, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết việc triển khai Quyết định số 1131/QĐ-TTg đã bước đầu hình thành khung định hướng và nền tảng pháp lý. Đáng chú ý, Việt Nam đã đạt được kết quả tích cực về tỷ lệ nội địa hóa công nghệ: lĩnh vực thiết bị bay không người lái (UAV) đạt khoảng 70%; robot công nghiệp, hệ thống camera AI và giám sát thông minh đạt trên 50%; hệ thống thị giác máy tính đạt gần 80%...

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp trong nước đã làm chủ phần lớn công nghệ lõi mạng 5G, phát triển hệ thống trợ lý ảo, truy xuất nguồn gốc nông sản bằng blockchain và đang bước đầu nghiên cứu công nghệ nền tảng trong lĩnh vực lượng tử…

Dù vậy, hệ sinh thái phát triển công nghệ chiến lược hiện còn phân tán, chưa có một mô hình thống nhất ở tầm quốc gia. Quá trình triển khai còn đối mặt với nhiều thách thức, từ việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tiêu chí hướng dẫn, đến cơ chế tài chính, đầu tư, nguồn nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và năng lực của doanh nghiệp. Ngoài ra, Phó Thủ tướng cũng bổ sung những điểm nghẽn như phân công trách nhiệm chưa rõ ràng, thiếu tiêu chí cụ thể để xác định sản phẩm, cơ chế tài chính bất cập và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao.

Để giải quyết những rào cản trên, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành phải vào cuộc với tinh thần chủ động, quyết liệt hơn, mạnh dạn đầu tư, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và tận dụng lợi thế của quốc gia đi sau. Đồng thời, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính và Bộ Giáo dục và Đào tạo phải phối hợp hoàn thiện cơ chế tài chính và đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng chịu trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất các chính sách đặc thù khuyến khích đào tạo trong lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương được giao chủ trì việc tích hợp các nội dung liên quan vào quá trình sửa đổi Luật Công nghiệp trọng điểm.

Việc ban hành lộ trình cụ thể trong năm 2026 sẽ là chìa khóa để đưa các doanh nghiệp trong nước vươn lên giữ vai trò trung tâm trong hệ sinh thái công nghệ, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong tương lai.