Hé lộ tiêu chí lựa chọn giải thưởng VinFuture 2026

Theo GS Daniela Rus, thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture và một trong 100 nhân vật có ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu do tạp chí Time bình chọn, thách thức lớn nhất trong quá trình xét chọn năm nay là có quá nhiều đề cử xuất sắc.

Bà cho biết Hội đồng đã dành nhiều tháng đánh giá các công trình, xem xét không chỉ những tiến bộ về khoa học và tri thức mà còn cả khả năng tạo ra tác động tích cực, sâu rộng đối với nhân loại.

“Với mỗi đề cử, chúng tôi luôn đặt ra hai câu hỏi: Công trình đã tạo ra bước tiến nào về khoa học và tri thức? Những tri thức ấy có khả năng tạo ra tác động tích cực, sâu rộng đối với nhân loại hay không?”, bà nói.

Theo nữ giáo sư, đây là hai tiêu chí xuyên suốt quá trình đánh giá. Những công trình được lựa chọn cần thể hiện tiến bộ khoa học thực chất, đồng thời đã tạo ra hoặc có tiềm năng tạo ra những thay đổi lớn đối với con người và hành tinh.

GS Daniela Rus tham gia Hội đồng Giải thưởng VinFuture từ năm 2025 đến nay. Ảnh: MIT CSAIL.

Hội đồng Giải thưởng VinFuture quy tụ các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực, với những góc nhìn chuyên môn khác nhau. Theo GS Daniela Rus, việc tạo điều kiện để các quan điểm được trình bày và xem xét đầy đủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình đi đến quyết định cuối cùng.

Bà đánh giá cao cách GS Richard Henry Friend - Chủ tịch Hội đồng Giải thưởng, điều hành các cuộc thảo luận. Theo bà, ông luôn trân trọng những góc nhìn khác biệt và nhấn mạnh vai trò của mình là bảo đảm mọi ý kiến đều được lắng nghe, cân nhắc thấu đáo, thay vì trực tiếp tham gia biểu quyết.

Cách tiếp cận này giúp các thành viên hướng đến sự đồng thuận chung. Với GS Rus, việc làm việc cùng những đồng nghiệp giàu kinh nghiệm, đến từ nhiều lĩnh vực khoa học, cũng là một trong những trải nghiệm ý nghĩa trong hành trình xét chọn.

Dù không tiết lộ cụ thể các công trình sẽ được vinh danh, bà cho biết VinFuture năm nay hướng đến những nghiên cứu góp phần thúc đẩy sự phát triển và thịnh vượng của nhân loại theo cách bền vững hơn với hành tinh.

GS Rus được Tạp chí Time (Mỹ) vừa được bình chọn là 100 nhân vật ảnh hưởng nhất lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu vào tháng 8/2026. Ảnh: MIT CSAIL.

Từ góc nhìn của một nhà khoa học nghiên cứu robot, AI và học máy, GS Rus cho rằng những vấn đề quan trọng đối với tương lai nằm ở mối quan hệ giữa các hệ thống tự nhiên và công nghệ do con người tạo ra.

Hiệu quả sử dụng năng lượng là một ví dụ. Một đứa trẻ có thể hoạt động cả ngày với năng lượng từ một thanh chocolate, trong khi các hệ thống máy tính cần tiêu thụ lượng năng lượng lớn để thực hiện những tác vụ phức tạp.

Sự khác biệt này cho thấy khoảng cách giữa hiệu quả năng lượng của các hệ thống tự nhiên và hệ thống kỹ thuật. Theo bà, những tiến bộ trong công nghệ pin có vai trò thiết yếu trong việc thu hẹp khoảng cách, qua đó giúp phát triển các hệ thống kỹ thuật có năng lực cao hơn và những phương thức phát triển công nghệ bền vững hơn.

Bên cạnh đó, việc tìm hiểu các hệ thống tự nhiên và mối liên hệ giữa sức khỏe môi trường với đời sống con người cũng có ý nghĩa quan trọng. Tiến bộ khoa học, theo cách nhìn này, không chỉ được đo bằng khả năng tạo ra công nghệ mạnh mẽ hơn mà còn ở việc hiểu và bảo vệ thế giới con người đang sống.

Sau hai năm đồng hành cùng VinFuture, GS Rus cho biết bà trân trọng cơ hội trở thành một phần của cộng đồng khoa học mà giải thưởng đang xây dựng. Điều khiến bà ấn tượng là tầm nhìn kết nối tiến bộ của nhân loại với tương lai của hành tinh.

Theo bà, việc giải thưởng VinFuture tôn vinh những thành tựu khoa học có ý nghĩa không chỉ ghi nhận các khám phá mà còn lan tỏa hy vọng và tinh thần lạc quan trước những cơ hội, thách thức mà thế giới đang đối mặt.

Quá trình lựa chọn các công trình xứng đáng vì thế không dừng ở đánh giá chuyên môn. Bên cạnh giá trị khoa học, Hội đồng còn phải cân nhắc trách nhiệm, tầm nhìn và những giá trị mà mỗi khám phá có thể để lại cho tương lai.