Làm chủ không gian biển bằng công nghệ và đổi mới sáng tạo

Khoa học, công nghệ giúp Việt Nam làm chủ không gian biển

Phát biểu tại hội thảo, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đã đặt ra một yêu cầu mới, có ý nghĩa chiến lược đối với ngành khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nếu trước đây khoa học và công nghệ chủ yếu được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ cho từng ngành, từng lĩnh vực kinh tế biển, thì trong giai đoạn mới, khoa học và công nghệ phải trở thành nền tảng của quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia; nền tảng để phát triển kinh tế biển xanh, hiện đại, số và bền vững; đồng thời góp phần bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế của Việt Nam trong quản trị biển, đại dương khu vực và quốc tế.

“Chúng ta không chỉ nghiên cứu về biển, khai thác biển, mà phải từng bước làm chủ biển bằng tri thức, dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo”, Bộ trưởng nhận định.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Thanh Hà - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cho rằng, trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên tri thức và công nghệ, việc hiện thực hóa Nghị quyết số 20 đòi hỏi một bước chuyển dịch tư duy mang tính lịch sử: từ khai thác biển đơn thuần sang quản trị đại dương hiện đại, từ phát triển kinh tế ven biển nhỏ lẻ sang xây dựng quốc gia biển mạnh.

“Việc tổ chức hội thảo ngay tại thời điểm này không chỉ giúp đánh giá toàn diện các nguồn lực, mà còn kịp thời tháo gỡ các nút thắt về cơ chế, công nghệ; tạo tiền đề định hình lộ trình hành động thiết thực nhằm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực then chốt cho kinh tế biển Việt Nam”, ông Hà nhận định

Năm hướng ưu tiên giai đoạn 2026 - 2030

Trước nhiệm vụ mới đặt ra trong Nghị quyết 20-NQ/TW và Nghị quyết số 218/NQ-CP ngày 7/8/2026, theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, ngành khoa học, công nghệ cần trả lời một “câu hỏi lớn”: Phải làm gì để Việt Nam chuyển từ vị thế có biển, khai thác biển sang từng bước làm chủ tri thức, dữ liệu, công nghệ và không gian phát triển biển?

Để trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng nêu ra năm định hướng lớn phát triển của ngành trong giai đoạn 2026 - 2030.

Một là, hình thành năng lực nghiên cứu biển mạnh, có trọng tâm và khả năng dẫn dắt; trong đó hình thành 2-3 tổ chức nghiên cứu về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo biển đạt trình độ dẫn đầu khu vực ASEAN.

Các tổ chức này được định hướng trở thành hạt nhân của hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo biển, quy tụ đội ngũ chuyên gia mạnh, sở hữu hạ tầng nghiên cứu hiện đại và giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, đồng thời có khả năng tham gia mạng lưới nghiên cứu quốc tế.

Hai là, coi dữ liệu biển là hạ tầng chiến lược quốc gia. Quản trị biển hiện đại cần dựa trên dữ liệu đầy đủ, thống nhất và cập nhật. Vì vậy, Việt Nam cần xây dựng hệ thống dữ liệu biển liên thông, an toàn; phát triển bản đồ số, công cụ mô hình hóa và các công cụ dự báo ứng dụng AI, IoT phục vụ quy hoạch, quản lý và hỗ trợ ra quyết định.

Ba là, chuyển từ ứng dụng sang làm chủ công nghệ biển. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm công nghệ quan trắc, giám sát và dự báo biển; khảo sát biển sâu; thiết bị ngầm, robot biển và phương tiện không người lái; công nghệ công trình biển; năng lượng ngoài khơi; công nghệ nuôi biển công nghiệp; công nghệ sinh học biển và các công nghệ lưỡng dụng phục vụ quốc phòng, cứu hộ, cứu nạn cũng như phát triển kinh tế.

Theo định hướng này, hiệu quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ không chỉ được đánh giá bằng kết quả nghiên cứu mà còn ở khả năng tạo ra sản phẩm, công nghệ và hình thành năng lực quốc gia.

Bốn là, coi doanh nghiệp và địa phương làm những chủ thể quan trọng trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo biển. Doanh nghiệp cần tham gia từ khâu xác định nhu cầu, đặt hàng, đồng tài trợ, thử nghiệm đến thương mại hóa sản phẩm. Các địa phương ven biển cũng được kỳ vọng chủ động xác định bài toán, tổ chức thử nghiệm và hình thành thị trường cho công nghệ biển mới.

Năm là, đổi mới phương thức tổ chức nhiệm vụ khoa học và công nghệ biển. Do biển là không gian liên thông, các hoạt động nghiên cứu cần được tổ chức theo hướng liên ngành, liên vùng, tập trung vào những bài toán lớn và có sản phẩm đầu ra rõ ràng.

Khánh Hòa hướng tới trở thành cực tăng trưởng kinh tế biển xanh

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thanh Hà, với vị trí ven biển, hệ thống đảo, vịnh nước sâu và huyện đảo Trường Sa, Khánh Hòa có nhiều lợi thế để trở thành trung tâm kinh tế, khoa học và công nghệ biển của cả nước.

Cùng với đó, Khánh Hòa sở hữu hệ thống các cơ sở nghiên cứu và đào tạo về biển như Viện Hải dương học, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản III, Trường Đại học Nha Trang cùng đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư giàu kinh nghiệm... Đây là nguồn lực quan trọng giúp địa phương nâng cao năng lực tiếp nhận, nghiên cứu, làm chủ công nghệ biển tiên tiến.

Để phát huy lợi thế, lãnh đạo Khánh Hòa đề xuất Trung ương hỗ trợ đầu tư hạ tầng dùng chung cấp quốc gia tại địa phương như tàu nghiên cứu biển sâu, các phòng thí nghiệm trọng điểm và mạng lưới trạm quan trắc thông minh tích hợp AI/IoT.

Ngoài ra, Khánh Hòa cũng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ xem xét đưa Trung tâm Nghiên cứu quốc gia về công nghệ đại dương tại Khánh Hòa vào quy hoạch hệ thống các trung tâm, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về công nghệ chiến lược, trên cơ sở cụ thể hóa Quyết định số 1483/QĐ-TTg ngày 4/8/2026 của Thủ tướng.

Địa phương cam kết dành nguồn lực ưu tiên cao nhất, chuẩn bị sẵn sàng về thể chế, mặt bằng và hạ tầng, đồng thời phối hợp với các viện, trường trên địa bàn để triển khai hiệu quả các dự án nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

Việc chuyển đổi cách tiếp cận từ khai thác tài nguyên sang làm chủ tri thức và công nghệ được kỳ vọng tạo nền tảng cho mô hình phát triển biển xanh, hiện đại và bền vững. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam nâng cao năng lực quản trị đại dương, bảo vệ hệ sinh thái biển, khai thác hiệu quả nguồn lực và góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh.