Thúc đẩy 4 chuyển dịch lớn để tăng trưởng bứt phá

4 chuyển dịch lớn

Tại diễn đàn “Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026” sáng 5/10 tại Hà Nội, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, Việt Nam đang đứng trước một khát vọng phát triển rất lớn. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên, đồng thời hướng tới nền kinh tế có năng suất cao hơn, kinh tế số phát triển mạnh hơn và năng lực cạnh tranh ngày càng được nâng cao.

Đây không chỉ là mục tiêu về tốc độ tăng trưởng. Đằng sau đó là yêu cầu chuyển sang một giai đoạn phát triển dựa nhiều hơn vào năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

“Muốn tăng trưởng nhanh mà vẫn bền vững, chúng ta phải tạo ra nhiều giá trị hơn từ mỗi đơn vị nguồn lực thông qua đổi mới công nghệ, năng suất, chuyển đổi số và sử dụng hiệu quả năng lượng, tài nguyên”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Từ thực tiễn hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, ông Hồ Sỹ Hùng cho rằng có 4 chuyển dịch lớn cần được thúc đẩy.

Thứ nhất, chuyển từ tăng trưởng dựa vào nguồn lực sang tăng trưởng dựa vào năng suất và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, lợi thế mới sẽ đến từ công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và quản trị hiện đại. Doanh nghiệp cần tạo ra giá trị cao hơn từ lao động, vốn và nguyên liệu, qua đó tăng trưởng mà không gia tăng tương ứng áp lực lên tài nguyên và môi trường.

Thứ hai, chuyển từ coi chuyển đổi xanh là yêu cầu tuân thủ sang coi đây là động lực cạnh tranh. Các tiêu chuẩn xanh, yêu cầu về phát thải, truy xuất nguồn gốc và quản trị bền vững ngày càng trở thành điều kiện để tiếp cận thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thứ ba, chuyển từ từng doanh nghiệp riêng lẻ sang liên kết và phát triển theo chuỗi giá trị. Một doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó có thể tự mình thực hiện toàn bộ quá trình chuyển đổi. Cần hình thành các chuỗi giá trị có sự tham gia của doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, viện trường, tổ chức tài chính và Nhà nước.

Thứ tư, chuyển từ tư duy “doanh nghiệp thực hiện chính sách” sang “Nhà nước và doanh nghiệp đồng kiến tạo phát triển”. Doanh nghiệp cần một môi trường thể chế ổn định, minh bạch, dễ dự báo, có không gian cho đổi mới và cơ chế thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới.

Theo ông Hùng, Nghị quyết 66-NQ/TW đặt ra yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh và gắn xây dựng chính sách với thực tiễn phát triển. Đây cũng là không gian để VCCI tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp và Nhà nước, chuyển những vấn đề từ thực tiễn thành các kiến nghị chính sách cụ thể, khả thi.

Từ góc nhìn kinh tế, ông Bùi Minh Giáp - Chuyên gia Kinh tế trưởng, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho rằng năng suất cần trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới.

Đổi mới sáng tạo cũng cần gắn chặt hơn với năng suất và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đổi mới không chỉ là công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nghiên cứu và phát triển hay bằng sáng chế. Với phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đổi mới có thể bắt đầu từ quy trình sản xuất tốt hơn, phần mềm quản lý, tự động hóa một số công đoạn, cải tiến thiết kế sản phẩm, tiết kiệm năng lượng và nguyên liệu hoặc nâng cao chất lượng quản trị.

“Mỗi cải tiến có thể nhỏ, nhưng nếu được hàng trăm nghìn doanh nghiệp triển khai, tác động cộng hưởng đối với năng suất toàn nền kinh tế sẽ rất lớn”, chuyên gia nhìn nhận.

Bên cạnh đầu tư vào công nghệ tiên tiến và nghiên cứu mới, Việt Nam cần chú trọng phổ biến, ứng dụng và hấp thụ công nghệ trong khu vực doanh nghiệp, đồng thời chuyển chính sách từ chú trọng đầu vào sang chú trọng kết quả.

Thay vì chỉ quan tâm doanh nghiệp đã chi bao nhiêu cho nghiên cứu và phát triển, cần đánh giá bao nhiêu doanh nghiệp thực sự cải thiện công nghệ và năng suất; không chỉ đếm số trung tâm đổi mới sáng tạo mà phải xem doanh nghiệp sử dụng và hưởng lợi như thế nào; không chỉ thống kê số bằng sáng chế mà cần quan tâm bao nhiêu sáng chế được thương mại hóa, tạo doanh thu, xuất khẩu và việc làm năng suất cao.

Theo chuyên gia ADB, cải cách thể chế phải được xem là một phần thiết yếu của chính sách năng suất. Môi trường thể chế cần bảo đảm cạnh tranh bình đẳng để nguồn lực được phân bổ tới những doanh nghiệp sử dụng hiệu quả nhất. Tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách đặc biệt quan trọng đối với các quyết định đầu tư dài hạn vào công nghệ, R&D và đào tạo...

Địa phương và doanh nghiệp đồng kiến tạo

Ở cấp độ địa phương, ông Lê Văn Ánh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cho biết, tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không phải là hai mục tiêu để lựa chọn hay đánh đổi, mà là hai mặt thống nhất trong một hành trình. Phát triển không chỉ được đo bằng quy mô hay tốc độ, mà còn bằng năng suất lao động, mức độ thụ hưởng của người dân, tính an toàn của xã hội và sự toàn vẹn của môi trường.

Để mục tiêu tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững đạt kết quả thực chất trên phạm vi cả nước, ông Ánh đề xuất trao quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương gắn với trách nhiệm giải trình; xem “xanh và bền vững” là lăng kính trong các quyết định đầu tư và phân bổ nguồn lực, đồng thời thiết lập cơ chế đồng kiến tạo giữa chính quyền, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu.

Từ phía doanh nghiệp, ông Binu Jacob - Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) nhìn nhận, phát triển bền vững chỉ thực chất và bền lâu khi gắn với lợi ích kinh tế thiết thực của từng mắt xích trong chuỗi giá trị, từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp cung ứng bao bì, nguyên liệu và logistics.

“Chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để doanh nghiệp đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn”, ông Binu Jacob nói.

Trong khi đó, ông James Crampton - Giám đốc Ngoại vụ cấp cao của HEINEKEN Việt Nam, Phó Chủ tịch VBCSD, nhấn mạnh không một doanh nghiệp nào có thể tăng trưởng độc lập. Phát triển bền vững không chỉ tạo dựng một doanh nghiệp vững mạnh mà còn góp phần kiến tạo một hệ sinh thái vững mạnh hơn.

Khi sự phát triển của doanh nghiệp góp phần nâng cao năng lực địa phương, hỗ trợ các đối tác cùng phát triển và mở ra cơ hội vượt ra ngoài phạm vi doanh nghiệp, những giá trị đó sẽ trở thành nền tảng cho tăng trưởng dài hạn và chất lượng cao hơn.