Doanh nghiệp thử nghiệm 'nhân viên số' làm dấy lên lo ngại pháp lý

Một công ty công nghệ tại tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc) đang trở thành tâm điểm chú ý khi triển khai thử nghiệm mô hình “nhân viên kỹ thuật số”, sử dụng dữ liệu của một cựu nhân viên để tạo phiên bản trí tuệ nhân tạo (AI) thay thế cho công việc trước đây của người này.

Theo đó, doanh nghiệp đã xây dựng một avatar kỹ thuật số dựa trên dữ liệu công việc mà nhân viên từng xử lý trong thời gian làm việc. Hệ thống AI này có khả năng thực hiện các nhiệm vụ cơ bản như trả lời câu hỏi, sắp xếp lịch làm việc, cũng như hỗ trợ tạo tài liệu như bài thuyết trình hoặc bảng tính.

Trong đoạn video giới thiệu lan truyền trên mạng, “nhân viên ảo” có thể xuất hiện trực tiếp trong cửa sổ trò chuyện và tương tác với người dùng. Hệ thống tự giới thiệu: “Xin chào, tôi là hình đại diện kỹ thuật số của một cựu nhân viên. Bạn có thể hỏi tôi bất cứ lúc nào. Tôi sẽ trả lời dựa trên các tài liệu mà tôi đã xử lý trong thời gian làm việc”.

Đại diện công ty cho biết dữ liệu dùng để huấn luyện AI đều được thu thập từ tài liệu công việc trước đây của nhân viên và việc thử nghiệm có sự đồng ý của người liên quan. Tuy nhiên, dự án hiện mới chỉ được triển khai nội bộ do hệ thống vẫn còn hạn chế trong vận hành.

 

Chia sẻ về quá trình này, một nhân viên trong công ty cho biết việc “chuyển đổi” từ con người sang phiên bản AI diễn ra khá bất ngờ: “Hôm qua chúng tôi còn đùa giỡn với nhau, còn hôm nay anh ấy đã trở thành trí tuệ nhân tạo”.

Theo đại diện doanh nghiệp, đây là thử nghiệm nhằm đánh giá khả năng của AI trong việc xử lý các công việc mang tính lặp lại hằng ngày. “Đây là nỗ lực táo bạo để khám phá xem AI có thể đảm nhiệm các nhiệm vụ thường nhật hay không. Tuy nhiên, hệ thống vẫn còn khá vụng về và cần hoàn thiện thêm trước khi có thể sử dụng rộng rãi”.

Không chỉ dừng lại ở mô hình “nhân viên số”, doanh nghiệp còn bày tỏ định hướng phát triển robot hình người trong tương lai, có thể đảm nhiệm các vị trí như lễ tân, hướng dẫn hoặc hỗ trợ công việc văn phòng.

 

Dù vậy, thử nghiệm này đã làm dấy lên nhiều tranh luận, đặc biệt liên quan đến quyền riêng tư và việc sử dụng dữ liệu cá nhân. Các chuyên gia pháp lý cảnh báo rằng những dữ liệu như email công việc, nhật ký trao đổi hay thói quen làm việc đều được xem là thông tin cá nhân, thậm chí có thể thuộc nhóm dữ liệu nhạy cảm.

Theo nhận định của giới luật sư, việc thu thập và sử dụng các dữ liệu này để huấn luyện AI cần có sự đồng ý rõ ràng từ cá nhân liên quan. Nếu không, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro vi phạm pháp luật và quyền riêng tư. Trong một số trường hợp nghiêm trọng, hành vi này thậm chí có thể bị xử lý hình sự.

Trên mạng xã hội, vụ việc nhanh chóng thu hút nhiều ý kiến trái chiều. Một số người bày tỏ lo ngại về xu hướng “số hóa con người” trong môi trường làm việc, trong khi số khác đặt câu hỏi về quyền lợi của người lao động khi dữ liệu cá nhân tiếp tục được sử dụng sau khi họ đã rời công ty.

 

Sự việc tiếp tục đặt ra bài toán về ranh giới giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ quyền con người, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng được ứng dụng sâu rộng vào đời sống và hoạt động doanh nghiệp.