Biến 100% rác thành tài nguyên xanh với công nghệ ARC-V

Công nghệ xanh, giải pháp toàn diện

Tại hội nghị "Liên minh Doanh nhân - Trí thức Khoa học Công nghệ năm 2026" do Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VST) tổ chức dưới sự bảo trợ của Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) ngày 21/3 tại Hà Nội, nhiều trí thức và doanh nhân đã có bài tham luận, giới thiệu các sản phẩm, công nghệ và nghiên cứu hữu ích.

Trong đó, TS Ngô Huỳnh Thiện - đại diện Công ty Cổ phần Công nghệ Xử lý Môi trường ARC-V đã đưa ra một góc nhìn quốc tế với những mô hình và công nghệ đã được ứng dụng hiệu quả tại Australia - quốc gia được đánh giá cao trong việc quản lý và xử lý rác thải theo hướng bền vững và kinh tế tuần hoàn.

TS Thiện chia sẻ, ARC-V trực thuộc công ty mẹ tại Australia, định hướng xử lý 100% rác thải thành nhiên liệu hoặc điện, không đốt, không chôn lấp và không phát thải.

ARC-V tích hợp công nghệ xanh để cung cấp một giải pháp toàn diện. Đây là điểm khác biệt với các phương pháp xử lý truyền thống thường gây tranh cãi về khí thải (đốt) hay ô nhiễm nguồn nước (chôn lấp). Điểm cốt lõi trong công nghệ của ARC-V nằm ở sự kết hợp tinh vi giữa công nghệ sinh học sử dụng ruồi lính đen (BSF), kỹ thuật cơ khí hiện đại và khoa học vật liệu.

Điểm ưu việt lớn nhất của quy trình này là không cần phân loại rác tại nguồn. Rác thải sau khi thu gom sẽ trải qua một quy trình khép kín. Trong đó, quy trình sơ chế sẽ nghiền nhỏ và tách kim loại, thủy tinh bằng phương pháp truyền thống để tái chế. Quy trình tách lọc sinh học sử dụng ấu trùng ruồi lính đen để tách hoàn toàn chất hữu cơ và vô cơ. Trong quy trình sản xuất sản phẩm xanh, phần hữu cơ được ấu trùng tiêu hóa và chế biến thành phân bón hữu cơ chất lượng cao, thức ăn chăn nuôi giàu dinh dưỡng và dầu côn trùng. Phần vô cơ (nhựa, chất thải không tái chế được) được chuyển đổi thành than tổng hợp Syncoal.

Đặc biệt, than Syncoal không phải là sản phẩm đầu ra cuối cùng. Nó được tái sử dụng trong thiết bị khí hóa để sản xuất điện. Nguồn năng lượng này trước hết phục vụ quy trình vận hành nội bộ, phần điện dư thừa có thể cung cấp ngược lại cho lưới điện quốc gia.

Theo TS Ngô Huỳnh Thiện, một trong những rào cản lớn nhất của các nhà máy xử lý rác hiện nay là chi phí đầu tư khổng lồ và diện tích chiếm dụng lớn. ARC-V đã giải quyết triệt để bài toán này bằng thiết kế dạng module.

Mỗi module ARC-V chỉ cần không gian khiêm tốn (khoảng 2m x 6m) và công suất điện năng thấp (5kW) để hoạt động. Thiết kế này mang lại tính linh hoạt cực cao: có thể tăng hoặc giảm công suất tùy theo nhu cầu thực tế của từng địa phương. Chủ đầu tư có thể mở rộng quy mô một cách dễ dàng và nhanh chóng triển khai trên khắp cả nước chỉ trong vài tháng. Theo tính toán, một hệ thống có thể bắt đầu đi vào hoạt động chỉ sau 2 tháng triển khai.

Về hiệu quả tài chính, chi phí đầu tư xử lý của ARC-V chỉ khoảng 35.000 AUD/tấn rác, thấp hơn nhiều so với công nghệ đốt. Theo tính toán của Công ty ARC-V, với quy mô 100 tấn/ngày, doanh nghiệp có thể hoàn vốn sau 1 năm; quy mô 300 tấn/ngày thậm chí có thể đạt lợi nhuận ngay từ năm đầu tiên. Đặc biệt, các sản phẩm đầu ra như than tổng hợp hay dầu sinh học có giá thành thấp hơn 50% so với giá thị trường, tạo lợi thế cạnh tranh cực lớn.

Triển vọng tại Việt Nam

Ông Thiện cho biết, tại Việt Nam, mỗi ngày phát sinh khoảng 75.000 tấn rác thải sinh hoạt, nhưng chỉ 15% được tái sử dụng, còn lại chủ yếu đốt hoặc chôn lấp. Riêng Hà Nội thải khoảng 7.500 tấn/ngày, dự báo năm 2027 vượt 8.000 tấn. Theo tính toán, nếu tận dụng 85% lượng rác này làm nguyên liệu, mỗi ngày có thể thu hồi khoảng 31 tỷ đồng.

Hiện nay, khoảng 70% rác được chôn lấp, 15% đốt phát điện, 10% làm phân hữu cơ, và tối đa 5% được tái chế. Nguyên nhân chính là rác sinh hoạt Việt Nam có tới 75% là hữu cơ, trong đó 50 - 60% là nước, khiến hầu hết công nghệ khó xử lý triệt để. Do đó, khâu then chốt là tách hữu cơ và vô cơ trước khi xử lý.

Thực tế trong nước chủ yếu có hai giải pháp: sản xuất phân hữu cơ và đốt rác phát điện. Tuy nhiên, làm phân chỉ phù hợp quy mô nhỏ, thời gian xử lý dài và gây mùi; trong khi đốt rác đòi hỏi vốn lớn, thời gian hoàn vốn kéo dài, khó thu hút đầu tư tại các địa phương.

Từ kinh nghiệm tại Australia, ARC-V đã mua lại công nghệ xử lý rác của một doanh nghiệp, cho phép chuyển hóa 100% rác (cả mới và tồn lưu) thành nguyên liệu. Hiện công nghệ này đã được triển khai tại ba nhà máy, xử lý cả rác hữu cơ, vô cơ và phục hồi bãi rác cũ.

Quy trình xử lý gồm: nghiền rác; tách kim loại bằng nam châm và dòng xoáy; sử dụng ấu trùng ruồi lính đen để xử lý phần hữu cơ; sau đó tách riêng ấu trùng, phân và phần vô cơ. Phần vô cơ được ép thành than tổng hợp phục vụ ngành thép, xi măng.

Sản phẩm đầu ra gồm: than tổng hợp, phân bón, ấu trùng sấy khô cho chăn nuôi và dầu sinh học giàu axit lauric, sử dụng trong thực phẩm và mỹ phẩm. Giá thành sản phẩm thấp hơn khoảng 50% so với sản phẩm cùng loại trên thị trường.

Về hiệu quả kinh tế, chi phí đầu tư xử lý chỉ khoảng 35.000 AUD/tấn, thấp hơn nhiều so với công nghệ đốt. Thời gian xây dựng nhà máy khoảng 3 tháng, có thể mở rộng linh hoạt theo module. Công nghệ không phát thải, không sử dụng nhiên liệu đốt, vận hành bằng điện.

Tỷ suất đầu tư hấp dẫn: mô hình 25 tấn/ngày hoàn vốn sau 3 năm; 100 tấn/ngày hoàn vốn sau 1 năm; quy mô 300 tấn/ngày có thể có lãi ngay từ năm đầu.

Dù sở hữu công nghệ đã thành công tại Australia và nhiều quốc gia, đại diện ARC-V thừa nhận đơn vị gặp khó khăn khi vào Việt Nam, chủ yếu do vướng thủ tục cấp phép và tiếp cận vốn. Doanh nghiệp cho biết đang rơi vào “bài toán con gà - quả trứng”: chưa có dự án thử nghiệm thì khó xin phép, nhưng không có phép thì không thể triển khai.

Đại diện ARC-V bày tỏ mong muốn được Nhà nước tạo điều kiện thí điểm, khẳng định công nghệ đã có lời giải, vấn đề còn lại là cơ chế để triển khai thực tế.