Hợp tác khoa học và công nghệ Việt - Nga cần tư duy mới, cách làm mới

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển quan trọng, phấn đấu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và hướng tới thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu nhằm đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và năng lực tự chủ nền kinh tế, theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.

Trải qua nhiều thời kỳ thử thách, hợp tác khoa học, công nghệ và giáo dục luôn đóng vai trò là nền móng đặc biệt trong quan hệ hai nước. Hàng vạn cán bộ, chuyên gia Việt Nam từng được đào tạo tại Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay đã trở thành những nhà lãnh đạo, nhà khoa học giữ vai trò nòng cốt trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Tuy nhiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng trước những yêu cầu mới của thời đại, hợp tác song phương đòi hỏi một tư duy mới, cách làm mới và những mục tiêu cao hơn. Quan hệ hợp tác không chỉ dừng lại ở việc trao đổi chuyên gia hay đào tạo cán bộ, mà phải hướng tới việc cùng làm chủ công nghệ, cùng tạo ra sản phẩm và cùng tham gia thị trường.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, để tạo bước đột phá mạnh mẽ trong giai đoạn tới, hợp tác giữa hai nước cần tập trung vào năm định hướng lớn.

Thứ nhất, đưa hợp tác công nghệ chiến lược trở thành trụ cột mới của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Liên bang Nga. Hai bên cần chọn lọc các lĩnh vực thực sự có tính chiến lược, kết hợp thế mạnh khoa học, công nghệ của Nga với nhu cầu phát triển của Việt Nam như năng lượng nguyên tử, năng lượng mới, công nghệ vũ trụ - vệ tinh, bán dẫn, vi điện tử, công nghệ lượng tử và trí tuệ nhân tạo (AI). Ưu tiên lựa chọn những lĩnh vực có khả năng tạo ra năng lực công nghệ mới và đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của mỗi nước.

Thứ hai, xây dựng các chương trình, dự án khoa học công nghệ quy mô lớn, mang tính biểu tượng cho sự hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga như Trung tâm Khoa học công nghệ hạt nhân. Hai bên cần nghiên cứu xây dựng các chương trình công nghệ chiến lược chung, các trung tâm, phòng thí nghiệm nghiên cứu chung. Đồng thời, hình thành những dự án có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước.

Thứ ba, coi doanh nghiệp là chủ thể trung tâm của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. “Nghiên cứu khoa học chỉ tạo ra sức mạnh phát triển khi được chuyển hóa thành công nghệ, sản phẩm và năng lực sản xuất”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước mong muốn các tập đoàn năng lượng, công nghệ của Nga tăng cường đầu tư và chuyển giao công nghệ tại Việt Nam, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp công nghệ Việt Nam chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư, hợp tác tại Nga. Hai bên cần tạo điều kiện để các nhà khoa học và doanh nghiệp gặp gỡ, trao đổi, hợp tác.

Thứ tư, đầu tư mạnh mẽ cho thế hệ nhà khoa học và chuyên gia trẻ Việt Nam - Liên bang Nga.

"Tài sản lớn nhất của quan hệ hai nước không chỉ là những công trình đã xây dựng mà còn là con người", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Hai nước cần mở rộng các chương trình đào tạo về công nghệ chiến lược, tăng cường trao đổi các nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh, kỹ sư trẻ, tạo điều kiện để các nhóm nghiên cứu trẻ hai nước cùng giải quyết các nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Mục tiêu là hình thành thế hệ các nhà khoa học Việt Nam - Liên bang Nga có đủ khả năng tham gia giải quyết các bài toán công nghệ toàn cầu của thế kỷ 21.

Thứ năm, phải có cơ chế thực thi cụ thể, đo lường được kết quả. Phát huy vai trò của Ủy ban hợp tác giáo dục, khoa học, công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga, nghiên cứu xây dựng cơ chế để thường xuyên rà soát các dự án hợp tác khoa học, công nghệ trọng điểm. Mỗi chương trình cần xác định rõ mục tiêu, đối tác thực hiện, nguồn lực, sản phẩm và thời hạn thực hiện.

Các thỏa thuận phải được cụ thể hóa thành chương trình, chương trình thành dự án; dự án phải tạo ra công nghệ hoặc sản phẩm, trong đó những sản phẩm có tiềm năng cần được hỗ trợ tiếp cận thị trường.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Liên bang Nga và các cơ quan liên quan của hai nước phối hợp lựa chọn các dự án khả thi để xây dựng kế hoạch thực hiện ngay sau diễn đàn.

Trong giai đoạn tới, hiệu quả hợp tác khoa học và công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga sẽ không chỉ được tính bằng số lượng đoàn trao đổi hay số văn kiện được ký kết. Thước đo thực sự phải là bao nhiêu công nghệ được hai bên cùng làm chủ, bao nhiêu sản phẩm được tạo ra, bao nhiêu doanh nghiệp cùng đầu tư, bao nhiêu nhà khoa học trẻ trưởng thành và đóng góp thiết thực cho sự phát triển của hai đất nước.