Nguyên Bộ trưởng Nguyễn Quân: Cần nền tảng công nghệ thuần Việt để thúc đẩy Việt Nam phát triển

Nhận định trên được TS Nguyễn Quân - nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA) đưa ra tại sự kiện ra mắt giải pháp doanh nghiệp chuyển đổi AI toàn diện diễn ra sáng 22/1.

Áp lực chuyển dịch, yêu cầu tự chủ công nghệ và "nỗi đau" dữ liệu phân mảnh

Phát biểu tại sự kiện, nguyên Bộ trưởng Nguyễn Quân cho rằng, chúng ta hiện sử dụng hầu hết các nền tảng công nghệ không phải của Việt Nam. Ông nhận định: "Nếu cứ phụ thuộc như thế, về lâu dài đó không phải là yếu tố thúc đẩy Việt Nam trở thành quốc gia phát triển".

 

Theo TS Nguyễn Quân, trong kỷ nguyên số hiện nay, tự động hóa bắt buộc phải gắn liền với trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm kết nối toàn bộ công đoạn sản xuất, thay vì chỉ dừng ở mức cơ khí, điện và các thao tác lặp lại đơn giản như trước đây. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng nền tảng công nghệ "thuần Việt" để tránh tụt hậu và bắt kịp xu hướng chung của thế giới.

Cảnh báo về tốc độ thay đổi chóng mặt của công nghệ, nguyên Bộ trưởng dẫn lại thông tin từ CEO của Anthropic: "Trong vòng 6 - 12 tháng tới, các nền tảng AI sẽ làm được tất cả công việc mà một kỹ sư lập trình có thể làm. Các kỹ sư của chúng ta sẽ chỉ còn khâu cuối cùng là biên tập mã code mà AI làm ra". Thực tế này đặt ra áp lực buộc người làm công nghệ Việt Nam phải chuyển dịch một cách nhanh chóng.

Sự cần thiết của các nền tảng công nghệ nội địa càng trở nên cấp thiết khi nhìn vào bức tranh hiệu suất lao động. Ông Vũ Thanh Thắng - Chủ tịch Công ty AIZ đã chỉ ra một "nghịch lý" tồn tại nhiều năm: hiệu suất của người lao động Việt Nam thấp hơn một số nước trong khu vực như Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, dù Việt Nam luôn đứng đầu trong các cuộc thi toán và tin học quốc tế.

 

Với 98% trong gần 1 triệu doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), đóng góp khoảng 65% GDP, việc nâng cao hiệu suất cho khối này là nhiệm vụ trọng tâm. Theo tính toán, nếu nâng hiệu suất khối SME lên 10%, nền kinh tế Việt Nam có thể tạo thêm giá trị ước tính 30 tỷ USD.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất ngăn cản sự bứt phá này chính là sự phân mảnh dữ liệu. Ông Vũ Thanh Thắng cho biết, dù doanh nghiệp sử dụng nhiều phần mềm nhưng dữ liệu lại bị "cát cứ" và trở thành "dữ liệu chết" (silo), khiến người điều hành không thể ra quyết định dựa trên thông tin tổng thể,.

Để giải quyết vấn đề này, mô hình "Doanh nghiệp AI" với hạt nhân là "bộ não số" (BrainZ) thuần Việt đã được giới thiệu. Giải pháp này giúp hợp nhất dữ liệu và tri thức nghiệp vụ, từ đó phát triển các lực lượng "nhân sự số" (AgentZ) và quy trình số (ColabZ) để phối hợp cùng con người, tối ưu hóa nguồn lực.

 

Chiến lược "đứng trên vai người khổng lồ"

Dù nhấn mạnh tầm quan trọng của công nghệ thuần Việt, các chuyên gia thống nhất quan điểm rằng tự chủ không có nghĩa là "đóng cửa" làm lại từ đầu.

TS Nguyễn Quân chia sẻ: "Trong giai đoạn này, chúng ta vẫn phải đứng trên vai người khổng lồ. Chúng ta vẫn cần sự hợp tác của các tập đoàn công nghệ lớn để xây dựng những nền tảng công nghệ riêng của Việt Nam, thuần Việt, để có cơ hội bắt kịp xu hướng chung".

 

Minh chứng cho chiến lược này là sự đồng hành của Tập đoàn Qualcomm. Ông Thiều Phương Nam - Tổng Giám đốc Qualcomm tại Việt Nam, Lào và Campuchia - khẳng định cam kết hỗ trợ doanh nghiệp Việt triển khai AI thông qua hạ tầng suy luận AI (AIC) và các giải pháp Hybrid AI (kết hợp xử lý trên thiết bị và điện toán đám mây). Qualcomm cũng cho biết đã đặt một trong ba trung tâm nghiên cứu AI lớn nhất toàn cầu của tập đoàn tại Việt Nam.

Bên cạnh yếu tố công nghệ, nguyên Bộ trưởng Nguyễn Quân cũng đặc biệt lưu ý về chính sách dữ liệu. Ông kiến nghị, ngoài các tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống", dữ liệu cần phải "mở". "Dữ liệu mà không mở thì không khai thác được, mất tính thông minh" - ông Quân nhận định.

Chủ tịch VAA đồng thời kỳ vọng các giải pháp công nghệ Việt sẽ phát triển thành "Google cho doanh nghiệp" để trả lời mọi câu hỏi về điều hành và thị trường.

 

Về phía cơ quan quản lý, ông Võ Xuân Hoài - Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) - khẳng định NIC sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi nhất, kết nối các nguồn lực để hỗ trợ các giải pháp công nghệ thuần Việt phát triển và vươn ra thị trường toàn cầu.