Cà phê Lâm Đồng nâng sức cạnh tranh từ thực hành ESG

Đáp ứng thị trường từ chất lượng đến nguồn gốc

Ngày 30/10, tại phường Xuân Hương – Đà Lạt, dự án Nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê Việt Nam (SCE) của Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV) và dự án iLandscape của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức tập huấn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), kết hợp tọa đàm liên kết phát triển cà phê bền vững. Hoạt động diễn ra trong khuôn khổ Đại hội Hội Người sản xuất cà phê bền vững tỉnh Lâm Đồng nhiệm kỳ 2026–2031.

TS Nguyễn Cẩm Chi - chuyên gia ESG thuộc dự án SCE chia sẻ tại toạ đàm.

Những khó khăn trong đáp ứng yêu cầu thị trường được các đại biểu trao đổi từ thực tế sản xuất, thu mua đến tiêu thụ. Doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ cần bắt đầu từ đâu, nhất là khi nhiều hộ chưa tham gia chuỗi liên kết, là vấn đề được đặt ra tại tọa đàm.

TS Nguyễn Cẩm Chi - chuyên gia ESG thuộc dự án SCE, cho rằng cần nâng giá trị cà phê thông qua cải thiện chất lượng, chế biến, liên kết và tiếp cận thị trường. Bà lưu ý biến động giá không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động mua bán mà còn tác động đến vốn lưu động, tồn kho, chi phí lãi vay và lợi nhuận của doanh nghiệp.

Theo bà Chi, doanh nghiệp và nông hộ khó tác động đến giá tham chiếu quốc tế nhưng có thể chủ động cải thiện khâu thu mua, vận chuyển và chất lượng sau thu hoạch. Thu hái quả chín, kiểm soát độ ẩm, tạp chất, tỷ lệ hạt lỗi và bảo quản phù hợp là những việc cần chú trọng.

Khoản thưởng cho sản phẩm có chứng nhận có thể thay đổi theo thỏa thuận thương mại. Bởi vậy, giá trị lâu dài của thực hành ESG còn thể hiện ở khả năng kiểm soát chi phí, duy trì khách hàng và giảm rủi ro. Bà Chi cũng lưu ý chứng nhận vùng trồng không tự động bao quát toàn bộ hoạt động quản trị, môi trường và lao động của doanh nghiệp.

Để nông hộ từng bước đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, TS Nguyễn Công Ấn - Tổng giám đốc Công ty cổ phần ECO Technology 2A, đề xuất bắt đầu từ thông tin cơ bản về vị trí vườn, diện tích, năm trồng và giống. Những hộ còn hạn chế về công nghệ cần được doanh nghiệp liên kết, tổ chức ngành hàng hoặc người có kỹ năng hỗ trợ. Hồ sơ cần được hoàn thiện theo yêu cầu của đối tác và quy định áp dụng.

Các diễn giả tham gia toạ đàm.

Với những vườn cà phê cần tái canh, TS Hoàng Quốc Trung - chuyên gia của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), lưu ý lựa chọn giống phù hợp với điều kiện tự nhiên, độ cao, khả năng canh tác và nhu cầu thị trường. Việc thay thế vườn cây cần gắn với kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu và thích ứng khí hậu.

Trong quá trình chăm sóc vườn cây, giảm phát thải có thể đi cùng tiết kiệm chi phí. Ông Tưởng Thanh Sơn - Giám đốc Công ty TNHH Tổng hợp Tư vấn Đào tạo Á Châu, đề xuất bón phân theo nhu cầu của cây, tận dụng phụ phẩm làm phân hữu cơ, sử dụng nước tưới và năng lượng hợp lý. Ghi chép lượng vật tư sử dụng, sản lượng và phụ phẩm sẽ tạo cơ sở theo dõi, đo lường.

Liên kết phải đem lại lợi ích cho người trồng

Đưa sản phẩm đến đúng thị trường cũng là mối quan tâm của các đại biểu. Dẫn trường hợp Lạc Dương, ông Sử Thanh Hoài - nguyên Bí thư huyện uỷ Lạc Dương, cố vấn Hội Doanh nghiệp Lạc Dương cho rằng địa phương có lợi thế về độ cao và điều kiện tự nhiên để phát triển Arabica, cà phê đặc sản. Để khai thác lợi thế này, cần chú trọng hơn đến truyền thông, xây dựng thương hiệu và liên kết tiêu thụ.

Ông Sử Thanh Hoài - nguyên Bí thư Huyện uỷ Lạc Dương, cố vấn Hội Doanh nghiệp Lạc Dương, trao đổi thông tin.

Tuy nhiên, theo ông Hoài, quan hệ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ vẫn dễ bị tác động khi giá biến động. Người trồng có thể chuyển sang bán cho đối tác khác; việc nhận ứng trước vật tư, phân bón hoặc còn nợ đầu mối thu mua cũng ảnh hưởng đến lựa chọn bán hàng. Những ràng buộc này cần được tính đến khi xây dựng quan hệ hợp tác.

Ông đề xuất tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, Liên minh Hợp tác xã, tổ chức đại diện ngành cà phê và các đơn vị hỗ trợ để xây dựng liên kết có lợi ích rõ ràng. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu mô hình hợp tác xã có sự tham gia, hỗ trợ của doanh nghiệp về quản trị, tài chính và thị trường. Tổ chức đại diện ngành hàng có thể làm đầu mối kết nối thông tin chính sách, đơn hàng với doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ.

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban đào tạo Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Lâm Đồng, chia sẻ tại toạ đàm.

Mối liên kết ấy, theo bà Nguyễn Thị Thu Hiền - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban đào tạo Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Lâm Đồng, chỉ bền vững khi các bên nhìn thấy lợi ích thiết thực. Điều này đặc biệt quan trọng với nông hộ, những người thường chịu rủi ro về giá, đầu ra và thu nhập.

Theo bà Hiền, người tham gia cần hiểu rõ lợi ích khi thay đổi cách sản xuất và tham gia liên kết, cũng như cách bảo đảm chất lượng, sản lượng và đầu ra. Khi cần hỗ trợ về giống, kỹ thuật, chứng nhận hay thị trường, họ phải biết liên hệ với ai. Tổ chức đại diện ngành cà phê vì vậy cần có đầu mối theo từng lĩnh vực, kết nối người trồng với hợp tác xã, doanh nghiệp thu mua, chế biến, xuất khẩu và các đơn vị hỗ trợ.

Các đại biểu tham gia cuộc thi thử nếm cà phê (cupping).

Về đầu mối hỗ trợ, ông Nguyễn Chí Phúc - đại diện dự án iLandscape, giới thiệu Diễn đàn ngành hàng nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng. Với cà phê, diễn đàn ưu tiên nâng chất lượng sau thu hoạch, truy xuất nguồn gốc, liên kết thị trường và tiếp cận nguồn lực hỗ trợ. Ông nhấn mạnh việc phối hợp giữa các dự án để hạn chế trùng lặp, đáp ứng đúng nhu cầu của doanh nghiệp, hợp tác xã.

Tại chương trình, dự án SCE cũng giới thiệu công cụ đánh giá hiện trạng ESG, tiếp nhận đăng ký để lựa chọn đơn vị khảo sát, hỗ trợ phù hợp với nguồn lực dự án. Các hoạt động hỗ trợ đầu tiên dự kiến triển khai trong sáu tháng đầu năm 2027. Những nhu cầu ghi nhận tại tọa đàm là cơ sở để tiếp tục xây dựng phương án hợp tác, gắn cải thiện sản xuất với đầu ra và lợi ích của người trồng.