Hoàn thiện thể chế tạo 'nam châm' hút dòng vốn năng lượng tỷ đô

DNVN - Trong cuộc đua năng lượng toàn cầu, lợi thế không còn nằm ở tài nguyên sẵn có mà thuộc về quốc gia nào có môi trường đầu tư minh bạch và ổn định. Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải làm mới hệ thống chính sách để không lỡ nhịp trong việc thu hút công nghệ và nguồn vốn cho các dự án năng lượng quy mô lớn.

Bamboo Capital bị hủy tư cách công ty đại chúng / OPES thăng hạng trong Top 10 Công ty bảo hiểm phi nhân thọ uy tín Việt Nam 2026

Khoảng cách giữa quy hoạch và thực thi

Tại diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng” diễn ra chiều 11/8 tại Hà Nội, ông Đào Quang Bính - Tổng Thư ký Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ. Sự bùng nổ của AI, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và các ngành công nghệ cao đang làm thay đổi căn bản cấu trúc tiêu thụ năng lượng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ là cạnh tranh về công nghệ hay tài nguyên, mà trước hết là cạnh tranh về chất lượng thể chế.

“Quốc gia nào tạo dựng được khuôn khổ pháp lý minh bạch, có khả năng dự báo sẽ có lợi thế trong thu hút dòng vốn và công nghệ. Ngược lại, nếu thể chế chậm đổi mới, những lợi thế về tài nguyên cũng rất khó chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh thực sự”, ông Bính nhấn mạnh.

Ông Đào Quang Bính - Tổng Thư ký Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy.

Dưới góc độ thực tế ngành, TS Nguyễn Hùng Dũng - Phó Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam chỉ ra nhu cầu năng lượng của Việt Nam đang tăng trưởng phi mã. Theo Quy hoạch điện VIII, đến năm 2030, công suất hệ thống điện phải đạt gần 100.000 MW, cao gấp đôi hiện nay. Cơ cấu nguồn cũng chuyển dịch mạnh sang điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và các nguồn năng lượng mới.

Tuy nhiên, ông Dũng cũng thẳng thắn thừa nhận “khoảng cách giữa quy hoạch và thực hiện vẫn còn khá lớn”. Nhiều dự án LNG quy mô hàng tỷ USD như Sơn Mỹ, Long An, Cà Ná... vẫn đang gặp khó khăn về cơ chế đầu tư, hợp đồng mua bán điện (PPA) và thu xếp vốn. Đặc biệt, điện gió ngoài khơi dù có tiềm năng khổng lồ (600 GW) nhưng vẫn chưa có dự án thương mại nào được triển khai do thiếu cơ chế nền tảng.

Sự chồng chéo giữa Luật Điện lực, Luật Dầu khí, Luật Đầu tư, Luật Đất đai... cùng việc thiếu chính sách cho các ngành mới như Hydrogen hay thu giữ carbon đang trở thành rào cản khiến các nhà đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế ngần ngại “xuống tiền”.

Xây dựng hệ sinh thái năng lượng đồng bộ

Để khơi thông dòng vốn, việc hoàn thiện các đạo luật chuyên ngành theo hướng cạnh tranh quốc tế là yếu tố quan trọng. Ông Đoàn Văn Thuần – Trưởng phòng Kinh tế và thị trường, Trung tâm Nghiên cứu kinh tế và quản lý dầu khí, Viện Dầu khí Việt Nam đề cập tới việc xây dựng dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026.

Ông Thuần cho biết dự thảo này sẽ tạo ra những "xung lực" mới bằng cách lần đầu tiên luật hóa các ưu đãi đặc biệt cho mỏ dầu khí cận biên và hoạt động nâng cao hệ số thu hồi dầu. Theo đó, nhà đầu tư có thể được thu hồi 100% chi phí và hưởng 100% phần dầu khí lãi – một cơ chế được đánh giá là “đột phá” so với các nước trong khu vực như Malaysia hay Indonesia.

Bên cạnh đó, việc phân cấp mạnh mẽ cho Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam) trong phê duyệt kế hoạch phát triển mỏ sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, giúp nhà đầu tư nắm bắt nhanh chóng cơ hội thị trường.

Để tạo ra một “nam châm” hút vốn bền vững, TS Nguyễn Hùng Dũng đề xuất Việt Nam cần tập trung vào ba nhóm giải pháp.

TS Nguyễn Hùng Dũng - Phó Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế theo hướng đồng bộ, ổn định và có tính dự báo cao. Cần rà soát toàn bộ các quy định liên quan đến đầu tư năng lượng, bảo đảm thống nhất giữa Luật Điện lực, Luật Dầu khí, Luật Đầu tư, Luật Đất đai và các luật chuyên ngành; đồng thời đơn giản hóa thủ tục đầu tư, rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.

Thứ 2, xây dựng đầy đủ thị trường năng lượng cạnh tranh theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước. Sớm hoàn thiện cơ chế giá điện, thị trường khí và LNG, hợp đồng mua bán điện dài hạn, cơ chế chia sẻ rủi ro, tín chỉ carbon và các công cụ tài chính xanh để thu hút nguồn vốn tư nhân và quốc tế.

Thứ 3, phát triển đồng bộ hệ sinh thái công nghiệp năng lượng. Không chỉ đầu tư nguồn điện mà cần đầu tư đồng thời hạ tầng truyền tải, hệ thống lưu trữ, chuỗi cung ứng thiết bị, công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật và nguồn nhân lực chất lượng cao.

"Đặc biệt, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của điện gió ngoài khơi, LNG, hydrogen và các ngành năng lượng mới, qua đó nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế", ông Dũng đề xuất.

Theo các diễn giả, việc hoàn thiện chính sách để nâng cao năng lực cạnh tranh ngành năng lượng không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn là sự chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới: tăng trưởng nhanh, xanh và thịnh vượng, như ông Đào Quang Bính khẳng định: “Thể chế phải mở đường cho tương lai”.