Thanh tra chỉ ra nhiều vi phạm đất đai tại VINAPACO

Ngày 11/9, Thanh tra Chính phủ ban hành Thông báo số 3314/TB-TTCP, Thông báo Kết luận thanh tra việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO) trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.

Trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên, Tổng công ty Giấy Việt Nam chỉ có 1 đơn vị thành viên là Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam (Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam), do Tổng công ty nắm giữ 100% vốn điều lệ. Ngoài ra, Tổng công ty còn nắm giữ 22,73% vốn tại CTCP Tập đoàn Tân Mai (phần vốn này là khoản vốn nhà nước giữ lại sau cổ phần hoá).

Theo thông báo kết luận thanh tra, ngày 20/7/2026, Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên (VINAPACO).

Thanh tra đã chỉ ra nhiều hạn chế, thiếu sót, vi phạm trong quản lý, sử dụng đất tại Tổng công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO) và các đơn vị liên quan. Tại Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam - công ty con của VINAPACO, công ty sử dụng 1.266,58 ha đất tại Kon Tum để trồng rừng nhưng chưa đăng ký với cơ quan nhà nước, chưa rà soát đất đai để lập phương án sử dụng đất, chậm bàn giao đất thu hồi cho địa phương; ký hợp đồng giao khoán không đúng đối tượng, thiếu hồ sơ và thông tin về tiền lương, bảo hiểm. Công ty cũng thiếu kiểm tra, giám sát để xảy ra việc trồng cây cao su không đúng mục đích, quy hoạch.

VINAPACO chậm phê duyệt Điều lệ hoạt động của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam, thiếu kiểm tra, giám sát việc lập phương án sử dụng đất và sử dụng đất khi chưa được giao, cho thuê; đồng thời cho phép khai thác một số diện tích rừng keo, thông chưa đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương) chưa ban hành văn bản chỉ đạo Tổng công ty lập phương án khai thác rừng đã trồng theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Đối với công tác quản lý nhà nước về đất đai tại Kon Tum, UBND tỉnh ban hành văn bản tạm giao và biên bản thỏa thuận giao quản lý, sử dụng đất để trồng rừng nhưng không bàn giao đất tại thực địa; Sở Tài nguyên và Môi trường ký hợp đồng thuê đất khi chưa có quyết định cho thuê đất và thẩm định phương án sử dụng đất không đúng diện tích thực tế. UBND các huyện chưa lập phương án sử dụng đất, kiểm tra, rà soát đối với 3.000,17 ha đất công ty bàn giao địa phương quản lý.

Tại CTCP Tập đoàn Tân Mai, thanh tra xác định doanh nghiệp chưa rà soát hiện trạng, lập phương án sử dụng đất; để người dân xâm canh, lấn chiếm 2.476,595 ha tại Đắk Lắk, 1.011,64 ha tại Đắk Nông và 492,041 ha tại Lâm Đồng. Doanh nghiệp còn để đất trống với diện tích lớn, gồm 1.553,4 ha tại Đắk Lắk, 808,17 ha tại Đắk Nông và 69,3 ha tại Lâm Đồng; chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với 97,5 ha tại Bảo Lâm và 560,55 ha tại Đam Rông.

Tại các địa phương, cơ quan chức năng còn một số tồn tại trong lập phương án sử dụng đất đối với diện tích thu hồi, xử lý diện tích chưa trồng rừng và hoàn tất thủ tục thu hồi, giao đất theo quy định. Riêng tại Lâm Đồng, sau đó cơ quan thuế và Văn phòng Đăng ký đất đai đã có thông báo, phiếu chuyển thông tin để xác định nghĩa vụ tài chính trong tháng 4 và tháng 5/2025.

Theo Thanh tra Chính phủ, nguyên nhân khách quan của những hạn chế, thiếu sót, vi phạm là việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp phức tạp, kéo dài qua nhiều thời kỳ với các quy định pháp luật khác nhau. Bên cạnh đó, tình trạng di dân tự do làm gia tăng dân số cơ học, phát sinh nhu cầu đất ở, đất sản xuất, dẫn đến tranh chấp, lấn chiếm đất diễn biến phức tạp.

Về chủ quan, công tác quản lý, sử dụng đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và Tập đoàn Tân Mai còn lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát, không nắm rõ ranh giới; chậm hoàn thiện thủ tục đất đai, để đất chưa đưa vào sử dụng, gây lãng phí. Chính quyền địa phương các cấp cũng chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý nhà nước về đất đai; năng lực của một số cán bộ cơ sở còn hạn chế.

Trách nhiệm đối với những hạn chế, thiếu sót, vi phạm được xác định thuộc Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương); Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc Tổng công ty Giấy Việt Nam; Chủ tịch, Giám đốc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam; Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai; UBND các tỉnh Kon Tum, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng; Sở Tài nguyên và Môi trường, Cục Thuế, UBND các huyện liên quan và các tổ chức, cá nhân qua các thời kỳ.

Về xử lý, Thanh tra kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương và UBND các tỉnh Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng thực hiện nghiêm kết luận thanh tra, rà soát, làm rõ trách nhiệm và xử lý các tập thể, cá nhân vi phạm; đồng thời tiếp tục thực hiện Kết luận số 82-KL/TW và Kết luận số 103-KL/TW của Bộ Chính trị về sắp xếp, đổi mới các công ty nông, lâm nghiệp.

UBND và Chủ tịch UBND các tỉnh Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng được kiến nghị rà soát, chấn chỉnh, khắc phục vi phạm; kiểm điểm, xử lý trách nhiệm các tổ chức, cá nhân liên quan; rà soát từng hành vi để xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và chuyển cơ quan chức năng nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm.

Tại Quảng Ngãi, cần rà soát, giải quyết diện tích 1.266,58 ha Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam đang sử dụng nhưng chưa được thuê đất và xây dựng phương án sử dụng hiệu quả diện tích đất thu hồi, bàn giao địa phương. Tại Đắk Lắk, cần xây dựng phương án sử dụng đất đối với diện tích thu hồi của Tập đoàn Tân Mai, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp đưa 1.553,4 ha tại huyện Lắk vào sử dụng, nếu không thực hiện thì thu hồi.

Tại Lâm Đồng, kiến nghị tham mưu thu hồi 2,21 ha làm đường liên xã Đắk Som - Đắk R'Măng; xác định, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với 560,55 ha tại huyện Đam Rông và 97,5 ha tại huyện Bảo Lâm; đồng thời yêu cầu đưa 877,40 ha tại huyện Đắk Glong và Lâm Hà vào sử dụng, nếu không thực hiện thì thu hồi.

Bộ Công Thương được kiến nghị chỉ đạo xử lý, khắc phục vi phạm, kiểm điểm và làm rõ trách nhiệm của Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc và các cá nhân liên quan thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam; trường hợp phát hiện thiệt hại tài sản nhà nước thì chuyển cơ quan chức năng xử lý.

Đối với Tổng công ty Giấy Việt Nam, cần kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của Chủ tịch, Giám đốc Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và các tập thể, cá nhân liên quan; rà soát toàn bộ diện tích đất để trình UBND tỉnh Quảng Ngãi phê duyệt điều chỉnh phương án sử dụng đất. Tập đoàn Tân Mai phải khắc phục các vi phạm, chấp hành pháp luật về đất đai, bảo vệ rừng; trồng rừng đối với diện tích chưa sử dụng hoặc bàn giao cho địa phương, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với 97,5 ha tại Bảo Lâm và 560,55 ha tại Đam Rông.

Tổng công ty Giấy Việt Nam, tiền thân là Công ty Giấy Gỗ Diêm phía Bắc và phía Nam được thành lập năm 1976, chuyển sang hoạt động theo mô hình Công ty mẹ - Công ty con, chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công Thương) theo Quyết định số 29/2005/QĐ-TTg ngày 01/02/2005 của Thủ tướng Chính phủ và chuyển Công ty mẹ Tổng công ty Giấy Việt Nam thành Công ty TNHH MTV do Nhà nước làm chủ sở hữu theo Quyết định số 983/QĐ-TTg ngày 25/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ.