Bộ trưởng Tài chính lý giải việc Luật Đầu tư liên tục phải sửa đổi

Lần thứ 3 liên tiếp thảo luận về sửa đổi Luật Đầu tư

Tại phiên thảo luận ở hội trường sáng 2/11, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Đoàn Nghệ An) bày tỏ băn khoăn về tần suất sửa đổi Luật Đầu tư trong thời gian qua.

Theo đại biểu, đây là kỳ họp thứ ba liên tiếp Quốc hội thảo luận về việc sửa đổi Luật Đầu tư. Tính từ đầu nhiệm kỳ khóa XV đến nay, luật này đã được sửa đổi 6 lần. Tần suất sửa đổi cao có thể khiến pháp luật thiếu ổn định, làm tăng chi phí tìm hiểu và thích ứng của người dân, doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho rằng, bên cạnh việc sửa đổi các quy định cụ thể, Chính phủ cần cân nhắc lại mô hình Luật Đầu tư hiện nay, khi đạo luật này vừa điều chỉnh quyền tự do đầu tư kinh doanh, vừa thực hiện chức năng cấp phép dự án đầu tư.

Thực tế, thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đang đồng thời xem xét nhiều yếu tố như điều kiện nhà đầu tư, địa điểm, đất đai, quy hoạch, quy mô, tiến độ và môi trường. Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, doanh nghiệp vẫn phải tiếp tục thực hiện các thủ tục theo pháp luật về đất đai, môi trường, xây dựng và các lĩnh vực chuyên ngành khác.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này vừa kéo dài thủ tục, vừa gây khó khăn trong phân định phạm vi điều chỉnh giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành. Mỗi khi luật chuyên ngành thay đổi, Luật Đầu tư lại có thể phát sinh nhu cầu sửa đổi để bảo đảm tính thống nhất.

Vì vậy, đại biểu đề xuất về lâu dài nên thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư, tập trung vào quyền tự do đầu tư kinh doanh, bảo đảm đầu tư, khuyến khích đầu tư và những trường hợp thực sự cần Nhà nước kiểm soát trước, như dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh, hạ tầng thiết yếu hoặc ngành chiến lược. Những vấn đề còn lại nên giao cho luật chuyên ngành điều chỉnh theo nguyên tắc một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm xử lý.

Đại biểu cũng dẫn báo cáo nghiên cứu của OECD về môi trường đầu tư các nước ASEAN, thực hiện tháng 9 vừa qua, cho thấy nhiều quốc gia, trong đó có các thành viên OECD, không có một đạo luật đầu tư riêng. Việc có hay không có luật đầu tư riêng không phải điều kiện tiên quyết để xây dựng khuôn khổ chính sách đầu tư tốt. Ngược lại, một đạo luật đầu tư có phạm vi điều chỉnh quá rộng có thể gây bất ổn nếu chồng chéo hoặc thiếu thống nhất với các luật khác.

Ba yêu cầu lớn đặt ra từ mục tiêu tăng trưởng

Giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc sửa đổi Luật Đầu tư lần này xuất phát từ yêu cầu không ngừng hoàn thiện môi trường đầu tư, thu hút các nguồn lực phục vụ mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Theo Bộ trưởng, trước đây, việc sửa đổi Luật Đầu tư chủ yếu tập trung vào điều kiện, thủ tục gia nhập thị trường và đầu tư kinh doanh. Qua các lần sửa đổi, cơ quan chức năng đã cắt giảm 62 ngành, nghề và 11 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu về huy động nguồn lực đầu tư đã thay đổi đáng kể. Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng trên 8-10% trở lên, đòi hỏi tổng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn tới phải cao gấp khoảng 2-2,21 lần giai đoạn 2021-2025.

Đặc biệt, đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam cần thu hút bình quân khoảng 30-40 tỷ USD vốn giải ngân mỗi năm, cao gấp 6-7 lần so với giai đoạn 2021-2025.

Đây là một trong những lý do khiến việc hoàn thiện chính sách đầu tư, nhất là các chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư, trở thành yêu cầu cấp thiết.

Lý do thứ hai, theo Bộ trưởng, là yêu cầu kịp thời thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, trong đó có những định hướng về đổi mới thu hút đầu tư nước ngoài, sửa đổi pháp luật đất đai và quy hoạch không gian.

Lý do thứ ba là sức ép cạnh tranh ngày càng lớn giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới nhằm thu hút dòng vốn FDI.

Bộ trưởng dẫn chứng Philippines đã tham gia sáng kiến ba bên với Mỹ, trong khi Malaysia thiết kế nhiều hành lang mới để thu hút đầu tư. Các quốc gia này đều tập trung vào những lĩnh vực Việt Nam ưu tiên như điện tử, máy tính, điện thoại, chip bán dẫn và chuyển đổi số.

Ngoài khu vực Đông Nam Á, Ấn Độ cũng là đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong thu hút đầu tư sản xuất điện thoại di động. Bộ trưởng cho biết, từ 5 năm trước, quốc gia này đã triển khai chính sách hỗ trợ từ 150-180 triệu USD đối với mỗi linh kiện điện thoại di động được sản xuất tại Ấn Độ.

Theo Bộ trưởng, trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng quyết liệt, Việt Nam cần có chính sách ưu đãi đủ sức hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư vào những ngành, lĩnh vực ưu tiên.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư lần này tập trung hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt, hướng tới các lĩnh vực như đổi mới sáng tạo, sản xuất công nghệ và chuyển đổi số.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là thu hút vốn đầu tư với quy mô lớn mà còn phải nâng cao chất lượng dòng vốn, tăng cường sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước.

Theo đó, dự thảo Luật nhấn mạnh yêu cầu gắn chính sách ưu đãi với cam kết tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị của các tập đoàn đầu tư nước ngoài, qua đó thúc đẩy năng lực sản xuất và khả năng tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong nước.

Đối với cơ chế ưu đãi đặc biệt, bên cạnh quy mô, thời gian và hình thức ưu đãi, dự thảo cũng chú trọng kiểm soát trên cơ sở kết quả đầu ra.

Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu Quốc hội theo hướng bảo đảm việc hỗ trợ đầu tư phải gắn với kết quả thực hiện, có thể kiểm tra, giám sát và định lượng hóa.

Đồng thời, dự thảo cần quy định rõ điều kiện chấm dứt hỗ trợ, thu hồi ưu đãi trong trường hợp nhà đầu tư không đáp ứng yêu cầu, điều kiện hoặc không thực hiện đúng các cam kết đã đưa ra. Việc thiết kế chặt chẽ các điều kiện này không chỉ bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước mà còn góp phần hạn chế các tranh chấp đầu tư quốc tế, vốn thường rất phức tạp và khó xử lý.