Thiếu niên gãy xương cánh tay, tổn thương thần kinh quay sau vật tay

"Em chỉ vật tay với bạn để xem ai khỏe hơn, không nghĩ lại phải nhập viện!" Đó là lời chia sẻ của một nam thanh thiếu niên được đưa đến Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Sài Gòn ITO Phú Nhuận, trong tình trạng đau dữ dội vùng cánh tay phải sau một trận vật tay với bạn.

Theo người bệnh kể lại, trong lúc cả hai đang dồn toàn bộ sức lực để giành phần thắng, em bất ngờ nghe một tiếng "rắc" phát ra từ cánh tay. Ngay sau đó, cánh tay đau dữ dội, biến dạng rõ, không thể tiếp tục cử động.

Bệnh nhân được trực tiếp thăm khám tại Bệnh viện Sài Gòn ITO Phú Nhuận bởi ThS, BSCKII Nguyễn Minh Dương, Khoa Chấn thương Chỉnh hình. Ngoài dấu hiệu gãy xương, bác sĩ còn phát hiện bệnh nhân không thể tự duỗi cổ tay và các ngón tay, dấu hiệu gợi ý tổn thương thần kinh quay - dây thần kinh quan trọng giúp thực hiện động tác duỗi cổ tay, duỗi các ngón tay và góp phần đảm bảo chức năng cầm nắm của bàn tay.

Kết quả chụp X-quang xác định bệnh nhân bị gãy 1/3 giữa - dưới xương cánh tay, vị trí gãy điển hình thường gặp trong các chấn thương do vật tay.

Hình ảnh phim X-quang trước phẫu thuật.

Vật tay từ lâu được xem là trò chơi thể hiện sức mạnh và thường xuất hiện trong các buổi sinh hoạt, gặp mặt bạn bè hay hoạt động thể thao phong trào. Chính vì quá quen thuộc nên nhiều người nghĩ rằng đây là một trò chơi an toàn.

Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy không ít trường hợp phải nhập viện chỉ sau vài giây vật tay.

“Khác với suy nghĩ của nhiều người, trong trò chơi vật tay, xương không gãy do va đập mà chủ yếu do lực xoắn rất lớn sinh ra khi hai người cùng cố gắng thắng đối phương. Trong lúc đó, các nhóm cơ vùng vai, ngực, cánh tay và cẳng tay đồng thời co mạnh, tạo nên mô-men xoắn (lực xoay các loại cơ bắp) tác động lên thân xương cánh tay.

Khi lực này vượt quá khả năng chịu đựng của xương, xương sẽ gãy đột ngột. Nhiều bệnh nhân mô tả họ nghe rõ một tiếng "rắc" ngay tại thời điểm chấn thương”, ThS, BSCKII Nguyễn Minh Dương cảnh báo.

Đoạn 1/3 giữa – dưới xương cánh tay là vùng chịu lực xoắn lớn nhất trong động tác vật tay và cũng là nơi cấu trúc xương có sự chuyển tiếp. Chính vì vậy, khi lực xoắn tăng đột ngột, vị trí này trở thành điểm dễ gãy nhất.

Điều đáng lưu ý hơn là thần kinh quay đi sát mặt sau thân xương cánh tay, đặc biệt ở vùng 1/3 giữa và sau đó vòng ra phía ngoài ở đoạn 1/3 dưới. Khi xương gãy và di lệch, thần kinh quay có thể bị chèn ép, căng giãn, dập hoặc thậm chí mắc kẹt giữa hai đầu xương gãy.

Đó là lý do vì sao, trong mỗi trường hợp gãy thân xương cánh tay, việc đánh giá chức năng thần kinh quay luôn là bước khám bắt buộc trước và sau điều trị.

Hình ảnh phim X-quang sau phẫu thuật.

Khi bị tổn thương thần kinh quay, người bệnh có thể không thể duỗi cổ tay, tạo nên tình trạng "rũ cổ tay" (wrist drop), không thể duỗi các ngón tay, tê bì vùng mu bàn tay phía ngón cái và ngón trỏ, khó khăn trong cầm nắm và sinh hoạt hằng ngày.

Theo BS Dương, may mắn là phần lớn các trường hợp tổn thương thần kinh quay liên quan đến gãy kín thân xương cánh tay là tổn thương do dập hoặc căng giãn, có khả năng hồi phục theo thời gian nếu được theo dõi và điều trị đúng. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp cần phẫu thuật thám sát thần kinh khi nghi ngờ thần kinh bị kẹt, đứt hoặc không có dấu hiệu hồi phục sau quá trình theo dõi.

Đối với những trường hợp gãy xương cánh tay, mục tiêu điều trị không chỉ là đưa hai đầu xương về đúng vị trí mà còn phải bảo tồn tối đa chức năng của chi trên.

Trước khi lựa chọn phương pháp điều trị, bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện tình trạng gãy xương, mức độ di lệch, tình trạng thần kinh và mạch máu, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp cho từng người bệnh.

Sau điều trị, người bệnh cần tái khám định kỳ, tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn và theo dõi sát sự hồi phục của thần kinh nếu có tổn thương phối hợp.

Chỉ một trận vật tay, thiếu niên bị gãy xương cánh tay kèm tổn thương thần kinh quay.

Đừng xem vật tay là một trò chơi vô hại Đừng để một trò chơi thể hiện sức mạnh trở thành nguyên nhân làm mất đi chức năng của chính cánh tay mình. Không nên cố gắng thắng bằng mọi giá, đặc biệt khi phải dùng cả thân người để tạo lực hoặc thi đấu với người có thể lực vượt trội. Theo khuyến cáo từ chuyên gia chấn thương chỉnh hình, một trận vật tay chỉ kéo dài vài phút nhưng có thể để lại hậu quả nhiều tháng điều trị, phẫu thuật và phục hồi chức năng. Nếu sau khi vật tay xuất hiện tiếng "rắc", đau dữ dội, biến dạng cánh tay hoặc xuất hiện tình trạng không thể duỗi cổ tay, duỗi các ngón tay, hãy đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp điều trị gãy xương hiệu quả mà còn có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá và xử trí tổn thương thần kinh đi kèm. ThS, BSCKII Nguyễn Minh Dương, Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Sài Gòn ITO Phú Nhuận Một trận vật tay chỉ kéo dài vài phút nhưng có thể để lại hậu quả nhiều tháng điều trị, phẫu thuật và phục hồi chức năng cho nam thiếu niên