Ba nhà khoa học VinFuture được TIME vinh danh trong TIME100 AI 2026

Cả ba nhà khoa học đều đang tiên phong mở ra biên giới mới cho trí tuệ nhân tạo (AI), tập trung vào khả năng hiểu và tương tác trực tiếp với thế giới vật lý – từ “mô hình thế giới”, “trí tuệ không gian” đến “trí tuệ hiện thân”.

GS. Yann LeCun: Phá vỡ giới hạn LLMs bằng “Mô hình thế giới”

Trong khi phần lớn ngành công nghệ thế giới vẫn đang chạy đua mở rộng quy mô của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), GS. Yann LeCun lại đưa ra một quan điểm hoàn toàn khác biệt. Ông cho rằng hướng phát triển hiện tại của các LLM khó có thể giúp AI đạt được mức độ thông minh tương đương con người.

Để giải quyết bài toán này, tại AMI Labs – công ty do ông đồng sáng lập sau khi rời Meta, GS. LeCun cùng các cộng sự đang theo đuổi một cách tiếp cận mang tính cách mạng mang tên “mô hình thế giới” (world models). Thay vì chỉ xử lý ngôn ngữ, hướng nghiên cứu này tập trung giúp AI xây dựng khả năng hiểu trực quan về các quy luật cơ bản của thế giới vật lý. Nhờ đó, AI có thể tự hình thành một mô hình nội tại về cách thế giới vận hành, dự đoán chính xác hệ quả từ các hành động khác nhau và lựa chọn cách ứng phó phù hợp nhất.

Tầm nhìn này mở ra nhiều tiềm năng ứng dụng trong các ngành công nghiệp như robot học, xe tự hành và y học. Sức hút mạnh mẽ từ hướng đi này được chứng minh bằng cột mốc ấn tượng vào tháng 3/2026, khi AMI Labs lập kỷ lục huy động thành công tới hơn 1 tỷ USD ngay trong vòng gọi vốn hạt giống (seed round).

GS. Fei-Fei Li: Khai mở biên giới mới cùng “Trí tuệ không gian”

Đồng hành với GS. LeCun tại Giải thưởng Chính VinFuture 2024, GS. Fei-Fei Li lại mang đến thế giới AI khái niệm đầy tính khai phá: “trí tuệ không gian” (spatial intelligence). Theo bà, việc AI chỉ học từ dữ liệu văn bản thuần túy và hình ảnh phẳng hai chiều (2D) là hoàn toàn không đủ để thực sự hiểu và vận hành trong thế giới thực. Bà đưa ra một ví dụ rất trực quan: một người có thể đọc toàn bộ các cuốn sách về bóng rổ, nhưng điều đó không có nghĩa là họ biết ném bóng. AI cũng vậy, để tương tác hiệu quả, nó bắt buộc phải hiểu được cấu trúc ba chiều (3D), vật thể và cách thức chúng vận động trong không gian thực tế.

Tại World Labs – công ty do bà đồng sáng lập vào năm 2024, GS. Li cùng các cộng sự đang nỗ lực giải bài toán hóc búa này. Sản phẩm thương mại đầu tiên mang tên Marble gây chú ý khi cho phép người dùng kiến tạo và tự do khám phá các không gian 3D sinh động từ văn bản, hình ảnh hoặc video đầu vào. Công nghệ của Marble tái hiện xuất sắc chiều sâu và bố cục không gian, tạo ra một môi trường giả lập vô cùng lý tưởng để huấn luyện và kiểm thử khả năng của robot trước khi chúng chính thức được đưa vào vận hành ngoài đời thực.

GS. Daniela Rus: Đưa trí tuệ nhân tạo vào đời thực qua “Trí tuệ hiện thân”

Một đại diện khác của mạng lưới VinFuture được TIME vinh danh là GS. Daniela Rus – người đang giữ vai trò Giám đốc Phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính và Trí tuệ Nhân tạo (CSAIL) tại MIT, đồng thời là Thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture kể từ năm 2025. Với hành trình cống hiến bền bỉ kéo dài hơn ba thập kỷ trong ngành robot, mục tiêu của bà là phát triển “trí tuệ hiện thân” (embodied intelligence). Đây là công nghệ tích hợp AI trực tiếp vào robot và các thiết bị vật lý để giúp chúng tự cảm nhận môi trường xung quanh, đưa ra quyết định độc lập và thực hiện các thao tác vật lý trong đời thực.

Nổi bật trong các công trình của GS. Rus là các kiến trúc AI nhỏ gọn lấy cảm hứng từ tự nhiên, có khả năng hoạt động hiệu quả với quy mô nhỏ hơn đáng kể so với các mạng nơ-ron thường được huấn luyện cho cùng nhiệm vụ. Điển hình vào năm 2020, bà cùng các cộng sự tại MIT đã phát triển thành công một mạng nơ-ron siêu nhỏ lấy cảm hứng từ hệ thần kinh của loài giun nhưng vẫn đủ năng lực kiểm soát, điều khiển một chiếc ô tô đi đúng làn đường một cách chính xác. Thành tựu xuất sắc này đã đặt viên gạch nền tảng cho sự ra đời của Liquid AI – công ty do bà đồng sáng lập 3 năm sau đó, chuyên phát triển các hệ thống AI mạnh mẽ nhưng tối ưu hóa về mặt tài nguyên và năng lực tính toán. Hiện nay, các nghiên cứu tiên phong của bà đang tìm thấy ứng dụng thực tiễn mạnh mẽ trong các lĩnh vực như ô tô, logistics và tự động hóa.

VinFuture và năng lực nhận diện sớm các công trình thay đổi tương lai nhân loại

Sự hiện diện đồng thời của ba nhà khoa học xuất sắc thuộc mạng lưới VinFuture trong danh sách TIME100 AI 2026 không chỉ tôn vinh những nỗ lực cá nhân của họ mà còn khẳng định mạnh mẽ tầm vóc và uy tín quốc tế của Giải thưởng VinFuture.

Trải qua chặng đường gần 6 năm hình thành và phát triển, VinFuture đã khẳng định vị thế vững chắc của mình trên bản đồ khoa học công nghệ toàn cầu nhờ năng lực nhận diện sớm những công trình nghiên cứu mang tính nền tảng. Thực tế đã chứng minh rất nhiều nhà khoa học được VinFuture vinh danh từ sớm sau đó đã tiếp tục gặt hái những giải thưởng danh giá nhất thế giới như Nobel, Giải thưởng Nữ hoàng Elizabeth về Kỹ thuật hay Giải thưởng Breakthrough.

Vượt lên trên một giải thưởng khoa học thông thường, VinFuture đang thực sự trở thành cầu nối quy tụ một cộng đồng khoa học tinh hoa bậc nhất của nhân loại. Đây là nơi những thành tựu khoa học có sức ảnh hưởng lớn được trân trọng, những ý tưởng độc đáo được chia sẻ và các đột phá có tiềm năng định hình tương lai được bồi đắp và thúc đẩy không ngừng.