Biến tài sản sở hữu trí tuệ thành ‘mỏ vàng’ trong nền kinh tế số

Bài học từ StarGlobal 3D

Một trong những minh chứng rõ nét nhất cho việc khai thác và chuyển hóa thành công tài sản trí tuệ thành giá trị kinh tế tại Việt Nam là Công ty cổ phần Giải pháp chuyên gia StarGlobal 3D. Doanh nghiệp này đã xây dựng thành công nền tảng Bản sao số (Digital Twin) tương tác thông minh 3D/360, một công cụ đắc lực giúp gia tăng doanh số, nâng cao hiệu quả và nâng tầm thương hiệu cho các tổ chức, doanh nghiệp.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ chất xám, StarGlobal 3D đã sớm xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Đây là doanh nghiệp duy nhất về giải pháp Digital Twin sở hữu bằng sáng chế độc quyền được cấp bởi cả Cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO - Số US10922881B2) và Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam (Số 41304).

Thay vì để bằng sáng chế "ngủ quên", StarGlobal 3D đã thương mại hóa xuất sắc công nghệ này để giải quyết trực tiếp vấn đề của thị trường: sự giới hạn về không gian và thời gian khiến chủ doanh nghiệp không thể trực tiếp theo dõi hoạt động kinh doanh, vận hành. Nền tảng của StarGlobal 3D cho phép số hóa không gian thực thành không gian 3D, có thể quan sát trực tiếp dưới nhiều góc độ. Hiện nay, nền tảng được ứng dụng đa ngành từ nhà máy, khu công nghiệp, bất động sản, du lịch di sản, đến thành phố thông minh.

Theo TS Trần Duy Hào - Nhà sáng lập và CEO của StarGlobal 3D, nhờ sở hữu công nghệ độc quyền, doanh nghiệp được ưu tiên xét duyệt trong các dự án công nghệ của nhà nước, tăng khả năng trúng các gói thầu lớn và dễ dàng tiếp cận các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo. Bằng sáng chế giúp doanh nghiệp tăng giá trị tài sản vô hình, tạo ưu thế khi đàm phán hợp tác hoặc chuyển giao công nghệ. Đồng thời, nó khẳng định năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) đạt chuẩn quốc tế, giúp doanh nghiệp gia tăng uy tín với đối tác nước ngoài và sở hữu lợi thế cạnh tranh độc đáo trên thị trường toàn cầu.

Quyền sở hữu trí tuệ vững chắc tạo tiền đề để doanh nghiệp mở rộng bảo hộ sang các thị trường phát triển, tăng cường hợp tác với các tập đoàn công nghệ hàng đầu và đặc biệt là thu hút sự chú ý của các quỹ đầu tư công nghệ quốc tế. Việc sử dụng một giải pháp đã được cấp bằng sáng chế cũng giúp đảm bảo quyền lợi hợp pháp và an toàn pháp lý tuyệt đối cho các chủ đầu tư, tránh mọi rủi ro liên quan đến vi phạm bản quyền khi triển khai công nghệ ở quy mô công nghiệp.

Tháo gỡ điểm nghẽn để khai thác tối đa tài sản vô hình

Thành công của StarGlobal 3D phản ánh đúng xu hướng phát triển toàn cầu. Tại một hội thảo diễn ra mới đây ở TP Hồ Chí Minh, ông Trần Giang Khuê - Trưởng đại diện Văn phòng Cục Sở hữu trí tuệ tại TP Hồ Chí Minh - đã đưa ra một góc nhìn đáng suy ngẫm: Ở bình diện quốc tế, xu hướng chung cho thấy tài sản vô hình chiếm đến 85-90% giá trị thương hiệu của các tập đoàn lớn trong kỷ nguyên số (điển hình như Apple có thương hiệu định giá lên tới 574 tỷ USD chủ yếu từ tài sản vô hình). Tuy nhiên, tại Việt Nam, tỷ trọng tài sản vô hình trong doanh nghiệp vẫn còn khá khiêm tốn. Ông Trần Giang Khuê nhấn mạnh, tài sản vô hình không chỉ là sáng chế, nhãn hiệu, mà còn bao gồm uy tín, danh tiếng, dữ liệu, kết quả nghiên cứu hay bí quyết công nghệ.

“Vấn đề là chúng ta phải nhận diện đầy đủ và đưa được những tài sản này vào hệ thống quản trị, kế toán, kiểm toán thì mới có thể biến chúng thành giá trị kinh tế thực sự”, ông Khuê nhận định.

Thực tế, việc thương mại hóa tài sản trí tuệ ở nước ta còn đối mặt với không ít rào cản. TS Trần Lê Hồng - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ thẳng thắn chỉ ra rằng, hoạt động khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ hiện nay còn yếu; sự liên kết giữa nghiên cứu - ứng dụng - thị trường chưa hiệu quả và năng lực quản trị tài sản trí tuệ của doanh nghiệp còn hạn chế. Năng lực quản trị tài sản trí tuệ của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế. Bên cạnh đó, tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp, nhất là trong môi trường số. Đặc biệt, khó khăn lớn nhất hiện nay chính là năng lực định giá tài sản trí tuệ, bởi nếu không định giá và đưa được vào dòng tiền, tài sản trí tuệ sẽ mãi chỉ tồn tại ở đâu đó mà không phát huy được giá trị.

Để giải quyết điểm nghẽn này từ gốc rễ, theo GS.TS Lê Văn Cảnh - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ TP Hồ Chí Minh, quá trình này cần bắt đầu ngay từ các viện nghiên cứu, trường đại học. Sở hữu trí tuệ phải được xem là nguồn sống giúp bảo vệ, phát triển và lan tỏa các kết quả nghiên cứu. Các trường đại học không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, mà cần hướng đến mục tiêu cuối cùng là đưa các giải pháp, sản phẩm khoa học vào thực tiễn...

“Nếu thiếu khâu thương mại hóa, nhiều công trình khoa học dù có giá trị vẫn khó tạo ra tác động thực tế”, GS.TS Lê Văn Cảnh nhận định.

Nhằm thúc đẩy dòng chảy từ nghiên cứu đến thị trường, cơ quan quản lý nhà nước cũng đang tích cực vào cuộc. ThS Nguyễn Thị Ngọc Nhung - Phó Trưởng phòng Quản lý Sở hữu trí tuệ và Đổi mới sáng tạo (Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh) cho biết, thành phố đang triển khai đồng bộ 7 nhóm chính sách hỗ trợ phát triển sở hữu trí tuệ và đặc biệt là thí điểm Đề án thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ giai đoạn 2026 - 2028. Đề án này kỳ vọng rút ngắn thời gian chuyển giao công nghệ, xây dựng hiệu quả mô hình hợp tác 3 nhà (Nhà nước - Nhà trường - Nhà doanh nghiệp), phấn đấu đạt tỷ lệ thương mại hóa tài sản trí tuệ từ ngân sách nhà nước lên 8 - 10%.

Sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số không nên chỉ là những tấm bằng khen hay giấy chứng nhận treo trên tường. Nhìn vào cách StarGlobal 3D biến các bằng sáng chế công nghệ 3D/360 thành nền tảng số hóa sinh lời thực tế, cùng với định hướng tháo gỡ điểm nghẽn từ các chuyên gia, nhà quản lý, có thể thấy: Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách hỗ trợ từ nhà nước, tinh thần nghiên cứu ứng dụng từ nhà trường và tư duy nhạy bén của doanh nghiệp chính là bệ phóng vững chắc nhất để biến tài sản trí tuệ thành những mỏ vàng đóng góp cho nền kinh tế.