Bộ trưởng Vũ Hải Quân : Không có quốc gia hùng cường nào mà không dựa trên khoa học công nghệ

Phát biểu tại lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam cùng Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược với chủ đề “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới” ngày 18/5, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhận định, thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, trong đó công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia.

Theo ông, các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới hay sản xuất thông minh đang làm thay đổi cấu trúc kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng và mô hình tăng trưởng truyền thống.

“Không có quốc gia hùng cường nào mà không dựa trên nền tảng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo mạnh mẽ”, Bộ trưởng nói.

Ông cho rằng khoa học công nghệ hiện không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển, mà đã trở thành nền tảng của tăng trưởng nhanh, bền vững và là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong bối cảnh thế giới nhiều biến động.

Dẫn Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhận định, Việt Nam muốn vượt bẫy thu nhập trung bình và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ thì phải tạo đột phá trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông, để hiện thực hóa mục tiêu này, điều quan trọng là khơi thông nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, gồm đội ngũ nhà khoa học, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, giới trẻ cùng nguồn lực thể chế, dữ liệu và hạ tầng.

Bộ trưởng cho rằng một trong những nút thắt hiện nay là tư duy quản lý khoa học công nghệ. Nhà nước cần chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ kiểm soát rủi ro sang tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.

“Thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định.

Theo Bộ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện cơ chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, đồng thời tăng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học.

Bộ cũng dự kiến tái cấu trúc 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia thành 6 chương trình lớn, quy hoạch mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia và địa phương để sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính. Trong đó, chương trình triển khai công nghệ chiến lược quốc gia đóng vai trò trọng tâm nhằm tập trung nguồn lực cho các bài toán lớn liên quan đến năng lực tự chủ công nghệ.

Để tăng cường tính minh bạch và tránh trùng lặp trong quản lý các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, một mô hình quản trị thông minh thông qua Nền tảng quản lý khoa học công nghệ quốc gia trên không gian số cũng sẽ được triển khai đồng bộ.

Bộ trưởng nhấn mạnh doanh nghiệp phải giữ vai trò trung tâm trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển bền vững thì không thể mãi đứng ở vị trí gia công phụ thuộc, mà phải mạnh dạn đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đổi mới công nghệ và đặc biệt là đầu tư cho tri thức. Nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn và hạ tầng số. Đây không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là vấn đề an ninh phát triển dài hạn của quốc gia.

Ông cũng đề nghị các trường đại học, viện nghiên cứu gắn hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của thị trường, đồng thời tạo môi trường để khuyến khích sáng tạo và thu hút người trẻ theo đuổi khoa học công nghệ.

Cơ hội bứt phá của Việt Nam trong giai đoạn mới đang mở ra. Việc khơi dậy trí tuệ Việt Nam, giải phóng sức sáng tạo và chuyển hóa mạnh mẽ tri thức thành năng lực cạnh tranh quốc gia chính là con đường duy nhất để đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững và vươn lên mạnh mẽ trong thế kỷ XXI.