Kết nối khoa học quốc tế với bài toán phát triển của Việt Nam

Từ thảo luận đến lộ trình hành động

Sáng 7/10, tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE, tỉnh Gia Lai), Hội Khoa học gặp gỡ Việt Nam và ICISE phối hợp với UBND tỉnh Gia Lai khai mạc hội nghị khoa học và công nghệ để phát triển bền vững. Sự kiện quy tụ hơn 60 nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, nhà ngoại giao và nhà hoạch định chính sách đến từ 12 quốc gia.

Các đại biểu tham dự Hội nghị khoa học và công nghệ để phát triển bền vững chụp ảnh lưu niệm tại Trung tâm ICISE.

Diễn ra trong hai ngày 7–8/10, hội nghị được tổ chức dưới sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ và Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Đây là hội nghị thứ tư trong chuỗi đối thoại liên ngành về khoa học và xã hội do Hội Khoa học gặp gỡ Việt Nam tổ chức tại Việt Nam, tiếp nối các kỳ năm 2016, 2018 và 2022.

Phát biểu khai mạc, GS Trần Thanh Vân - Chủ tịch Hội Khoa học gặp gỡ Việt Nam, Giám đốc ICISE, cho rằng hội nghị diễn ra vào thời điểm có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam. Theo ông, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã mang lại kỳ vọng lớn cho các nhà khoa học trong và ngoài nước khi đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào trọng tâm phát triển đất nước.

Ông Vân bày tỏ mong muốn cộng đồng khoa học trực tiếp tham gia quá trình này, đóng góp bằng tri thức, kinh nghiệm và các mối liên kết quốc tế. Mong muốn đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam là động lực để ban tổ chức khởi xướng hội nghị.

Với từng lĩnh vực được lựa chọn, GS Trần Thanh Vân đề nghị làm rõ khoa học hiện có thể giải quyết những gì, triển vọng tiếp theo ra sao và đâu là những vấn đề còn tồn tại. Trên cơ sở đó, hội nghị hướng tới xác định các ưu tiên và đề xuất với Chính phủ một lộ trình thực tiễn, chỉ rõ việc cần làm, thứ tự thực hiện và những đối tác có thể hợp tác trong nước, ngoài nước.

GS Trần Thanh Vân - Chủ tịch Hội Khoa học gặp gỡ Việt Nam, Giám đốc ICISE phát biểu khai mạc hội nghị.

Theo ông, tiến bộ khoa học không tự động đồng nghĩa với tiến bộ của con người. Sự tham gia của các chuyên gia chính trị, xã hội, kinh tế và đạo đức vì thế là cần thiết để xem xét cách chuyển những ý tưởng, công nghệ mới thành hành động có ích và lâu dài. Những thảo luận phải trả lời được câu hỏi về cải thiện đời sống, bảo vệ thiên nhiên, bảo đảm công bằng và đóng góp cho hòa bình.

GS Trần Thanh Vân kỳ vọng hội nghị sẽ đưa ra các đề xuất rõ ràng và hình thành quan hệ hợp tác mới. Việt Nam có thể tiếp nhận thành tựu khoa học thế giới, đồng thời đóng góp bằng ý tưởng, kinh nghiệm của mình. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết nối nghiên cứu với ứng dụng, đồng thời tăng cường trao đổi giữa giới khoa học và các nhà quản lý.

Đưa khoa học vào chính sách phát triển

Từ góc nhìn địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Lâm Hải Giang đề nghị các nhà khoa học đóng góp khuyến nghị cho những vấn đề cụ thể về quản trị tài nguyên và nguồn nước, bảo vệ rừng, thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển dịch năng lượng, phát triển kinh tế biển và chuyển đổi số.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Lâm Hải Giang chia sẻ với các nhà khoa học.

Theo ông, Gia Lai có không gian phát triển rộng hơn, mở ra cơ hội liên kết nông nghiệp, công nghiệp, năng lượng, logistics, du lịch và kinh tế biển. Tuy nhiên, địa phương cũng đứng trước yêu cầu lớn hơn về bảo vệ hệ sinh thái, bảo đảm nguồn nước và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng. Để đáp ứng những yêu cầu đó, tỉnh cần ứng dụng khoa học, công nghệ vào quản lý tài nguyên và phát triển các ngành kinh tế.

Lãnh đạo tỉnh mong muốn tiếp nhận cả ý tưởng mới lẫn những góp ý thẳng thắn về điều kiện thực hiện, rủi ro và trách nhiệm của chính quyền. “Một chính sách có chất lượng cần được xây dựng trên bằng chứng và đối thoại”, ông Lâm Hải Giang nhấn mạnh. Từ hội nghị, tỉnh kỳ vọng hình thành các chương trình hợp tác về nghiên cứu, đào tạo và tư vấn chính sách, gắn chuyên môn của các nhà khoa học với nhu cầu thực tiễn tại địa phương.

Về lâu dài, Gia Lai mong muốn cùng ICISE xây dựng một diễn đàn khoa học và công nghệ quốc tế định kỳ, duy trì trao đổi và hợp tác với giới nghiên cứu. Ông Lâm Hải Giang khẳng định tỉnh lựa chọn khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển, lấy chất lượng sống của người dân và sự bền vững của môi trường làm mục tiêu.

Theo ban tổ chức, hội nghị có 7 phiên thảo luận bàn tròn, từ khoa học, ngoại giao và hoạch định chính sách đến những lĩnh vực công nghệ đang phát triển nhanh. Các đại biểu tham dự trực tiếp theo hình thức mời, tạo điều kiện trao đổi chuyên sâu giữa giới nghiên cứu, chuyên gia công nghệ và những người làm chính sách.

Trong ngày 7/10, các phiên thảo luận tập trung vào các chủ đề khoa học và hoạch định chính sách; thành tựu kéo dài tuổi thọ cùng những thách thức trong tương lai; cuộc cách mạng lượng tử và tương lai của hóa học bền vững. Nội dung thảo luận đặt các tiến bộ khoa học trong mối liên hệ với nhu cầu phát triển và những vấn đề xã hội mà công nghệ mới có thể đặt ra.

Ngày 8/10, hội nghị tiếp tục với các phiên về khám phá trái đất từ vũ trụ, trí tuệ nhân tạo và năng lượng. Đáng chú ý, phiên về năng lượng hạt nhân và các lộ trình chuyển dịch năng lượng ở những nền kinh tế tăng trưởng nhanh tập trung vào trường hợp Việt Nam. Nội dung này đặt bài toán năng lượng của Việt Nam trong trao đổi với các chuyên gia quốc tế.

Bên cạnh các phiên chuyên đề, hội nghị có phiên đặc biệt của Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU) về ngoại giao nghị viện và ngoại giao khoa học trong bối cảnh xung đột, với trao đổi chung Arusha - Quy Nhơn. Phiên này bổ sung góc nhìn về vai trò của đối thoại khoa học đối với những vấn đề quốc tế.