Khởi nghiệp sáng tạo học đường đặt ra yêu cầu tái cấu trúc triết lý giáo dục

Sáng 18/4/2026, tại Học viện Ngân hàng (Hà Nội), sự kiện khởi nghiệp lớn nhất dành cho học sinh, sinh viên đã chính thức khai mạc, thu hút sự tham gia của khoảng 10.000 học sinh, sinh viên cùng 50 doanh nghiệp và nhiều chuyên gia, cố vấn.

Từ 880 dự án ban đầu trên cả nước, 135 dự án tiêu biểu nhất đã bước vào vòng chung kết. Các dự án này cho thấy sự đa dạng và tư duy nhạy bén của giới trẻ khi trải rộng trên 5 lĩnh vực thiết yếu: công nghiệp - chế tạo - AI - STEM; nông nghiệp - môi trường; giáo dục - văn hóa; y tế - sức khỏe và kinh doanh tạo tác động xã hội. Điều này cho thấy tinh thần đổi mới sáng tạo của thế hệ trẻ Việt Nam ngày càng mãnh liệt.

Chuyển đổi thước đo: Lấy sản phẩm và thị trường làm trọng tâm

Mặc dù ghi nhận những con số ấn tượng, bức tranh khởi nghiệp học đường đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ. Thông điệp lớn nhất từ sự kiện là phải chấm dứt cách làm nặng về phong trào trước đây.

Phát biểu tại sự kiện, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu nhấn mạnh yêu cầu chuyển hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp sang hướng thực chất; lấy sản phẩm, khả năng thương mại hóa và số doanh nghiệp hình thành làm thước đo. Các hoạt động trong nhà trường cần gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường và có sự tham gia sâu của doanh nghiệp vào khâu đào tạo, ươm tạo.

Đồng quan điểm, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định, các hoạt động tại Ngày hội cần giúp dự án tiến xa hơn, từ việc xác định đúng vấn đề đến hoàn thiện mô hình khả thi.

"Giá trị lớn nhất không nằm ở giải thưởng, mà ở sự trưởng thành và khả năng phát triển lâu dài của mỗi dự án", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Tái cấu trúc giáo dục: Biến nhà trường thành "hạ tầng chiến lược"

Để thúc đẩy khởi nghiệp đi vào chiều sâu, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng cần tái cấu trúc căn bản triết lý giáo dục đào tạo. Cụ thể, cần chuyển từ tư duy quản lý giáo dục sang quản trị hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, biến nhà trường thành nền tảng kết nối cốt lõi giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp.

Nhà trường, đặc biệt là các cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp, phải trở thành "hạ tầng chiến lược" nơi tri thức được tạo ra, thử nghiệm và thương mại hóa. Đồng thời, nhà giáo cũng cần vươn lên thành những "tác nhân kinh tế tri thức", đồng hành cùng sinh viên biến nghiên cứu thành sản phẩm thực tế.

Góp ý thêm về các giải pháp hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ở học đường, PGS.TS Bùi Hữu Toàn - Giám đốc Học viện Ngân hàng đã đề xuất những giải pháp mang tính đột phá về thể chế như: thiết lập cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho mô hình doanh nghiệp spin-off (doanh nghiệp tách ra từ trường đại học), xây dựng "Chương trình Hạt giống Sinh viên" để đồng đầu tư và phát triển mô hình "FabLab liên trường đại học"...

Sau gần một thập kỷ, hệ sinh thái khởi nghiệp đại học Việt Nam đã có bước tiến rõ rệt, góp phần đưa Việt Nam đứng thứ 44/139 quốc gia về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII 2025). Với định hướng thực chất từ các cấp lãnh đạo cùng tư duy "học để làm chủ tri thức, nhận diện cơ hội và phát triển năng lực khởi nghiệp" của thế hệ trẻ, khởi nghiệp sáng tạo học đường đang bước vào một giai đoạn mới, hứa hẹn sẽ kiến tạo những giá trị bền vững cho nền kinh tế và xã hội.