Năng suất là nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn

Tăng mạnh về năng suất để vượt bẫy thu nhập trung bình

Với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới Tầm nhìn 2045”, diễn đàn đặt mục tiêu tìm giải pháp nâng năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đánh giá Diễn đàn diễn ra trong thời điểm quan trọng, khi Việt Nam triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm năm 2026-2030, với mục tiêu tăng trưởng hai con số bền vững, tạo nền tảng để Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Theo Phó Thủ tướng, sau gần 40 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng của Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào việc mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng. Kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy một nền kinh tế khó vượt qua bẫy thu nhập trung bình nếu không có giai đoạn tăng tốc mạnh về năng suất.

Khái niệm năng suất trong giai đoạn mới cũng thay đổi. Năng suất không đơn thuần là làm nhanh hơn bằng phương thức cũ, mà là tạo ra giá trị mới dựa trên công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị hiện đại, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng và môi trường.

Đồng tình với quan điểm trên, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng nâng cao năng suất không chỉ là sản xuất nhiều hơn mà quan trọng hơn là tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn từ cùng một lượng nguồn lực.

Theo ông Định, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tốc độ tăng trưởng cao nhưng phải bền vững. Trong bối cảnh dư địa mở rộng các nguồn lực đầu vào truyền thống như vốn, lao động và tài nguyên ngày càng hạn chế, năng suất cần trở thành nguồn lực chủ yếu cho tăng trưởng dài hạn.

Trong hệ sinh thái năng suất chất lượng, khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới, đổi mới sáng tạo chuyển hóa năng lực thành giá trị, còn chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp nâng cao hiệu quả vận hành. Trong khi đó, tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng tạo nền tảng cho niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường.

Phó Thủ tướng đề nghị thống nhất nhận thức rằng nâng cao năng suất không phải một phong trào mà là nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026-2030.

Ba định hướng nâng cao năng suất

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh ba định hướng trọng tâm để tăng năng suất. Trước hết, chuyển từ các hoạt động mang tính phong trào sang chuyển đổi thực chất, lấy năng suất làm một trong những thước đo điều hành. Các chỉ tiêu năng suất chất lượng cần được đưa vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Thứ hai, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là nguồn tạo năng suất mới, trong khi chất lượng và tiêu chuẩn là tấm hộ chiếu ra thị trường. AI và chuyển đổi số cần được đưa sâu vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị, đặc biệt lưu ý tới năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cùng với đó, hạ tầng chất lượng quốc gia cần được số hóa, hiện đại hóa để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn các thị trường lớn trên thế giới.

Thứ ba, phải huy động đồng bộ khu vực công, doanh nghiệp nhà nước và kinh tế tư nhân. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước được yêu cầu xây dựng chương trình năng suất riêng theo Nghị quyết 79-NQ/TW, qua đó tạo sức lan tỏa trong chuỗi cung ứng.

Các chính sách hỗ trợ kinh tế tư nhân cần có trọng tâm, lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo. Khu vực công cũng phải nâng cao năng suất thông qua đơn giản hóa quy trình, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Năm nhóm nhiệm vụ nâng năng suất quốc gia

Từ các định hướng trên, Chính phủ giao các bộ, ngành và cơ quan liên quan triển khai năm nhóm nhiệm vụ.

Thứ nhất, Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương sơ kết việc thực hiện Quyết định 36/QĐ-TTg, trình Thủ tướng ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới trong quý III/2026. Kế hoạch cần bổ sung các nội dung như năng suất dựa trên AI và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công và tiêu chuẩn đo lường số.

Thứ hai, hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu đo lường năng suất ở nhiều cấp độ, từ nền kinh tế, ngành, địa phương đến doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và định kỳ công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Thứ ba, hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia, ưu tiên đầu tư năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm quốc gia. Việt Nam cũng cần đẩy mạnh tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số và tham gia chủ động vào quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với các công nghệ mới.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng đội ngũ chuyên gia năng suất đạt chuẩn khu vực, đồng thời đưa nội dung về năng suất và chất lượng, đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo đại học, giáo dục nghề nghiệp và các chương trình đào tạo kỹ năng số cho người lao động.

Thứ năm, tăng cường hợp tác quốc tế, phát huy vai trò của Tổ chức Năng suất Châu Á (APO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), qua đó tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm và mô hình chuyển đổi kép từ các quốc gia.

Nâng cao năng suất là quá trình dài hạn, nhưng theo các chuyên gia, việc tạo chuyển biến mạnh mẽ cần bắt đầu ngay từ giai đoạn hiện nay. Khi các mục tiêu được cụ thể hóa thành nhiệm vụ có địa chỉ, thời hạn và người chịu trách nhiệm, năng suất có thể trở thành một động lực quan trọng giúp Việt Nam duy trì tăng trưởng cao và tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển thịnh vượng vào năm 2045.