Đà Nẵng: Các ngành mũi nhọn thiếu hụt lao động có tay nghề cao

Những lợi thế so sánh của nguồn nhân lực tại Đà Nẵng

Để chuẩn bị cho hội nghị đối thoại sắp diễn ra giữa lãnh đạo Đà Nẵng với cộng đồng doanh nghiệp về phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao, Chi nhánh Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tại Miền Trung - Tây Nguyên (VCCI Miền Trung - Tây Nguyên) đã khảo sát và chỉ ra thực trạng chất lượng lao động tại các ngành kinh tế mũi nhọn của thành phố.

Theo VCCI Miền Trung - Tây Nguyên, trên địa bàn Đà Nẵng hiện có khoảng 61.000 doanh nghiệp (DN) đang hoạt động. Qua khảo sát của VCCI và các chỉ số đánh giá cho thấy, nguồn nhân lực tại TP Đà Nẵng đang có những lợi thế so sánh tương đối rõ nét về nền tảng giáo dục, kỹ năng cơ bản và khả năng thích ứng với môi trường số hóa.

Trước hết, đó là năng lực thích ứng và kỹ năng số dẫn đầu cả nước. Theo Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2025, Đà Nẵng xếp thứ nhất toàn quốc về mức độ lao động địa phương đáp ứng yêu cầu tay nghề kỹ thuật và kỹ năng số, đạt 4/5 điểm. Đây là nguồn lực chiến lược vô cùng quan trọng, tạo nền tảng vững chắc để các DN tại Đà Nẵng nhanh chóng tiếp cận với các công nghệ mới, tiếp thu quy trình quản trị hiện đại và thích ứng linh hoạt với yêu cầu chuyển đổi số của các DN trong kỷ nguyên mới.

Lợi thế về kỹ năng của lực lượng lao động TP Đà Nẵng trước hết xuất phát từ chất lượng giáo dục phổ thông tương đối tốt và ổn định. Dữ liệu PCI 2025 ghi nhận có 76,34% DN đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông tại địa phương là tốt, đưa Đà Nẵng xếp thứ 11 toàn quốc. Điểm thi trung bình của học sinh thành phố trong kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia đạt 5,97 điểm, xếp hạng 22 cả nước.

Chất lượng đầu ra của hệ thống giáo dục phổ thông đã tạo nguồn cung ứng đầu vào tương đối đồng đều cho thị trường lao động và hệ thống đào tạo nghề/đại học. Nhờ đó tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc tại địa phương đã qua đào tạo đạt 39,05%, vươn lên xếp thứ 3 cả nước; có 71,43% DN đồng ý rằng lao động địa phương đáp ứng hoàn toàn hoặc phần lớn nhu cầu sử dụng của DN, giúp TP Đà Nẵng xếp thứ 6 toàn quốc về chỉ tiêu này.

Theo VCCI Miền Trung – Tây Nguyên, chất lượng nguồn nhân lực đầu vào đạt mặt bằng chung khá tốt đã trực tiếp hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp của thành phố tiết giảm đáng kể các chi phí tìm kiếm và sàng lọc nhân sự ban đầu, giúp tối ưu hóa chi phí tuyển dụng và kiểm soát chi phí đào tạo ban đầu.

Cụ thể, chi phí tuyển dụng lao động trong tổng chi phí kinh doanh của DN tại Đà Nẵng chỉ chiếm 3%, xếp thứ 4 toàn quốc về khả năng tiết kiệm chi phí tìm kiếm, tuyển dụng nhân sự. Chi phí đào tạo lao động của DN Đà Nẵng cũng được kiểm soát ở mức 5% tổng chi phí kinh doanh, xếp thứ 6 toàn quốc. Mức chi phí này thấp hơn đáng kể so với mức chi trả trung bình 10% của các DN tại TP Hồ Chí Minh.

Cùng với đó, hệ thống dạy nghề và đào tạo kỹ thuật của TP Đà Nẵng bước đầu nhận được phản hồi tích cực từ khối DN, với 70,54% DN đồng ý chất lượng dạy nghề tại địa phương đạt mức tốt, xếp vị trí thứ 9 cả nước. Kết quả này phản ánh sự nỗ lực của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn trong việc đổi mới chương trình và nâng cao chất lượng giảng dạy.

Thực trạng chất lượng lao động tại các ngành kinh tế mũi nhọn

Tuy nhiên, VCCI Miền Trung – Tây Nguyên cho biết, bên cạnh những lợi thế tổng quan nêu trên, khi đi sâu phân tích từng ngành kinh tế mũi nhọn, những động lực tăng trưởng chính của Đà Nẵng thì nguồn nhân lực thực tế của thành phố lại bộc lộ rõ sự thiếu hụt ở phân khúc lao động có tay nghề cao, trình độ chuyên sâu và năng lực thực chiến. Khoảng cách giữa chất lượng đào tạo và yêu cầu thực tế của thị trường vẫn còn lớn.

Cụ thể, ngành công nghệ thông tin và kinh tế số hiện đóng góp tới 24% vào GRDP của thành phố, mật độ DN công nghệ số tại Đà Nẵng đạt khoảng 2,35 DN/1.000 dân. Tổng lực lượng lao động công nghệ số đạt khoảng 50.000 lao động. Tuy số lượng lao động khá lớn nhưng có tới khoảng 45% trong tổng số 50.000 lao động công nghệ số hiện nay chỉ tập trung ở phân khúc gia công phần mềm phổ thông, kỹ năng cơ bản.

Khảo sát thực tế đã chỉ ra khoảng trống chất lượng cao, khi chỉ có khoảng 35% nhân sự mới tốt nghiệp từ các cơ sở đào tạo trên địa bàn đáp ứng ngay yêu cầu chuyên môn sâu về các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data) hay An ninh mạng. Hệ quả là DN buộc phải tốn thêm nhiều thời gian và chi phí để tổ chức tái bồi dưỡng, đào tạo lại trước khi đưa vào vận hành dự án.

Ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn và công nghệ cao được TP Đà Nẵng xác định là ngành kinh tế mũi nhọn đột phá, đặt mục tiêu chiến lược đến năm 2030 cần tối thiểu 5.000 lao động chất lượng cao, trong đó phải có ít nhất 2.000 kỹ sư thiết kế mạch chuyên sâu.

Thực tế hiện nay, toàn thành phố mới có hơn 10 DN hoạt động trong lĩnh vực thiết kế vi mạch, với tổng quy mô lực lượng kỹ sư thực tế mới dừng lại ở mức từ 550 đến 600 kỹ sư. Khoảng cách từ số lượng hiện có đến mục tiêu 5.000 lao động chuyên sâu vào năm 2030 là thách thức rất lớn. Đây là rào cản kỹ thuật trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng thu hút các tập đoàn công nghệ toàn cầu đến đầu tư và đặt trung tâm R&D tại Đà Nẵng.

Lĩnh vực du lịch và dịch vụ tiếp tục là trụ cột kinh tế Đà Nẵng, phục vụ hơn 17,3 triệu lượt khách lưu trú và thu hút hơn 56.100 lao động trực tiếp tham gia làm việc. Tuy nhiên vấn đề đào tạo nghiệp vụ lại đang có nhiều bất cập.

Mặc dù số lượng lao động đông đảo, kết quả khảo sát thực tế ghi nhận có tới 62% DN khối nhà hàng, khách sạn 4 - 5 sao phải tự chi trả ngân sách để đào tạo lại tiêu chuẩn nghiệp vụ và kỹ năng giao tiếp quốc tế cho nhân sự mới tuyển dụng. Nguyên nhân cốt lõi là chương trình đào tạo tại các trường nghề, đại học chưa theo kịp tốc độ phát triển và xu hướng số hóa dịch vụ du lịch cao cấp.