Giá trị của doanh nghiệp lớn không chỉ nằm ở tiền thuế

Theo dữ liệu VNTAX 2026 vừa được CafeF công bố, 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất đã thực nộp 989.300 tỷ đồng trong năm 2025, tăng 25% so với kỳ xếp hạng trước và tương đương hơn 37% tổng thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, nguồn đóng góp tập trung khá cao khi 20 doanh nghiệp dẫn đầu đã nộp 614.000 tỷ đồng, chiếm 62% tổng số nộp ngân sách của VNTAX 200. 100 doanh nghiệp tư nhân dẫn đầu thực nộp 390.700 tỷ đồng, tăng 60% so với kỳ trước.

Những con số này cho thấy vai trò ngày càng lớn của doanh nghiệp tư nhân, đồng thời đặt ra câu hỏi về giá trị mà nhóm doanh nghiệp dẫn đầu có thể tạo ra vượt ra ngoài khoản đóng góp ngân sách.

Ông Phạm Quang Minh - Giám đốc CafeF cho rằng những con số về thuế cần được nhìn rộng hơn, không chỉ dừng ở câu hỏi doanh nghiệp đã đóng bao nhiêu cho ngân sách mà còn ở việc doanh nghiệp tạo ra những nguồn lực và năng lực gì cho đất nước.

Những doanh nghiệp dẫn đầu không chỉ tạo doanh thu, lợi nhuận hay đóng góp ngân sách, mà còn có thể hình thành các nền tảng mới cho nền kinh tế. Chẳng hạn, doanh nghiệp công nghệ tạo ra năng lực công nghệ lõi; ngân hàng tạo ra dòng vốn và hạ tầng tài chính số; các tập đoàn lớn có thể hình thành hệ sinh thái, thúc đẩy đầu tư và tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp khác.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cũng cho rằng cần nhìn doanh nghiệp dẫn đầu trong mối quan hệ với toàn bộ nền kinh tế. Nếu “đỉnh tháp” là nhóm doanh nghiệp đang tạo ra phần lớn nguồn thu, thì “nền tháp” phải đủ rộng và vững để tạo ra thêm nhiều doanh nghiệp có năng lực vươn lên.

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Vũ Thị Hải Phượng - Phó Chủ tịch HĐQT Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội (MB) cho rằng doanh nghiệp lớn trước hết tạo ra giá trị cho chính mình, nhưng khi muốn tạo giá trị cho quốc gia thì phải tạo ra những năng lực góp phần hình thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Với MB, đó là năng lực về khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển tri thức công nghệ, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt các dòng vốn để hỗ trợ những doanh nghiệp khác hoạt động hiệu quả hơn. Doanh nghiệp dẫn đầu cũng cần tham gia thúc đẩy đổi mới sáng tạo, qua đó góp phần hình thành những năng lực mới cho nền kinh tế.

Ở góc độ kết nối đầu tư, ông Đặng Thành Tâm - Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tổng Công ty Phát triển Đô thị Kinh Bắc nhìn nhận, sức lan tỏa là yếu tố quan trọng. Một doanh nghiệp không nhất thiết phải có quy mô lớn nhất nhưng có thể tạo tác động lớn nếu có khả năng kết nối, thu hút nguồn lực và đưa doanh nghiệp, hàng hóa Việt Nam ra thị trường quốc tế.

Khi doanh nghiệp Việt Nam mở rộng quan hệ với đối tác nước ngoài, hàng hóa Việt Nam được đưa tới nhiều thị trường và được người tiêu dùng quốc tế biết đến, sức mạnh và vị thế của Việt Nam cũng được nâng lên. Theo đó, đóng góp của doanh nghiệp không chỉ nằm trong phạm vi hoạt động của chính doanh nghiệp mà còn có thể tạo hiệu ứng lan tỏa tới nền kinh tế.

Bà Hồ Ngọc Yến Phương - Phó Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Phó Tổng Giám đốc Tài chính Vietjet lại nhìn năng lực quốc gia từ việc xây dựng chuỗi giá trị dài hạn. Theo đó, ranh giới giữa một doanh nghiệp có quy mô lớn và doanh nghiệp kiến tạo giá trị cho quốc gia không nằm ở doanh thu hay số lượng tàu bay, mà ở những giá trị vượt ra ngoài bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp.

Đó có thể là đào tạo kỹ sư hàng không, làm chủ công nghệ, phát triển năng lực bảo dưỡng, đào tạo nhân lực và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hàng không. Vietjet đang định hướng phát triển hệ sinh thái gồm bảo dưỡng tàu bay, học viện hàng không, dịch vụ mặt đất và các hoạt động liên quan, hướng tới xây dựng một tập đoàn hàng không quốc tế.

Trong khi đó, ông Nguyễn Bá Diệp - Đồng sáng lập kiêm Phó Chủ tịch MoMo đặt trọng tâm vào khả năng sử dụng công nghệ để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính. Mục tiêu là đơn giản hóa các dịch vụ, để người dân có thể tiếp cận tài chính dễ dàng hơn và trong tương lai có thể thực hiện nhiều giao dịch thông qua tương tác bằng lời nói thay vì phải thực hiện nhiều thao tác trên ứng dụng.

Những cách tiếp cận khác nhau nhưng cùng cho thấy một điểm: đóng góp của doanh nghiệp dẫn đầu không chỉ được đo bằng số tiền nộp ngân sách. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng tạo ra công nghệ, vốn, nhân lực, chuỗi giá trị và các mối liên kết mới cho nền kinh tế.

Từ đó, đóng thuế được nhìn nhận là một trách nhiệm quan trọng nhưng không phải đóng góp duy nhất. Điều cần hướng tới là môi trường chính sách đủ ổn định để doanh nghiệp có động lực đầu tư dài hạn, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thêm nguồn lực cho đất nước.

Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp có thể vươn lên các nhóm nộp ngân sách lớn, “đỉnh tháp” sẽ không còn phụ thuộc vào một số ít doanh nghiệp. Khi đó, nguồn thu ngân sách có thêm nhiều trụ đỡ, trong khi nền kinh tế cũng có thêm những doanh nghiệp đủ năng lực tạo giá trị và cạnh tranh ở quy mô lớn hơn.