5 từ khóa định hình giải thưởng VinFuture 2026

Nghiên cứu cơ bản mở đường cho giải pháp thực tiễn

Theo GS Daniel Kammen, 5 từ khóa này phản ánh cách những tiến bộ khoa học được hình thành. Nếu trước đây, nhiều phát minh có thể xuất phát từ nỗ lực độc lập của một nhà khoa học trong phòng thí nghiệm, thì ngày nay, không ít đột phá đòi hỏi sự hợp tác giữa các chuyên gia có kiến thức và kinh nghiệm thuộc những lĩnh vực khác nhau.

GS. Daniel Kammen cho biết sự kiện Lễ trao giải VinFuture 2026 rất đáng mong đợi vì công trình được vinh danh sẽ giúp nhân loại hiểu biết sâu sắc về thế giới hơn. Ảnh: VFP.

“Để giải quyết những thách thức lớn nhất của thế giới, chúng ta không chỉ cần những tri thức mới, mà còn cần sự sáng tạo trong cách kết nối và vận dụng những tri thức ấy”, GS Daniel Kammen nhận định.

Giáo sư đánh giá cao cách tiếp cận của VinFuture khi đặt những đổi mới khoa học trong mối liên hệ với nhu cầu cụ thể của xã hội. Nhiều nghiên cứu bắt nguồn từ nghiên cứu cơ bản, hướng tới khám phá những nguyên lý và tri thức nền tảng, nhưng đồng thời có khả năng góp phần giải quyết các vấn đề thực tế nhân loại đang đối mặt.

Giá trị của khoa học, vì vậy, không chỉ nằm ở việc giúp con người hiểu thêm về thế giới mà còn ở những khả năng mới được mở ra từ chính khám phá ấy. Một nghiên cứu có thể bắt đầu bằng câu hỏi về cách thế giới vận hành, nhưng tri thức tạo ra từ đó có thể trở thành nền tảng cho những giải pháp mang lại lợi ích thiết thực cho xã hội.

Theo GS Daniel Kammen, Giải thưởng Chính của VinFuture năm nay thể hiện tinh thần đó: tôn vinh những ý tưởng đổi mới có khả năng chuyển hóa thành hành động và giải pháp thực tiễn nhằm giải quyết các thách thức lớn của thế giới.

Một trong những vấn đề GS Daniel Kammen tâm đắc là nghiên cứu cơ bản được định hướng bởi nhu cầu thực tiễn. Ông cho rằng hai hướng nghiên cứu này không nhất thiết phải tách rời, bởi những thách thức trong đời sống có thể gợi mở câu hỏi cho nghiên cứu cơ bản, trong khi các khám phá nền tảng lại tạo ra những hướng ứng dụng mới.

Theo đó, hoạt động nghiên cứu vừa hướng tới hiểu biết sâu hơn về thế giới, vừa tìm kiếm khả năng vận dụng tri thức khoa học để cải thiện cuộc sống. Đây cũng là hướng tiếp cận ông kỳ vọng sẽ được tôn vinh tại VinFuture 2026.

Các lĩnh vực ông đặc biệt quan tâm gồm phát triển, quản lý và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), học máy; những tiến bộ khoa học giúp con người hiểu rõ hơn về hệ sinh thái và đô thị; cũng như việc kết hợp khoa học, công nghệ để tìm kiếm phương thức phát triển bền vững trong lâm nghiệp, nông nghiệp và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

Bản thân đề tài nghiên cứu tiến sĩ của GS Daniel Kammen cũng nằm ở giao điểm của nhiều lĩnh vực, từ vật lý, mô hình hóa các hệ thống phức tạp, đặc biệt là mạng lưới thần kinh, đến tìm hiểu những đặc tính mới hình thành từ sự tương tác giữa các thành phần trong những hệ thống ấy.

Đây cũng là những khía cạnh có liên hệ với nền tảng của AI, lĩnh vực đang được phát triển và ứng dụng để giải quyết nhiều thách thức thực tiễn như biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và bất bình đẳng xã hội, giới, chủng tộc. Giáo sư kỳ vọng các nỗ lực này sẽ tiếp tục được phát triển theo tinh thần “AI for Good” - trí tuệ nhân tạo vì những giá trị tốt đẹp cho xã hội.

Hợp tác liên ngành để giải quyết thách thức toàn cầu

Theo GS Daniel Kammen, điểm đáng chú ý của các công trình khoa học được VinFuture tôn vinh năm nay là khả năng vượt qua ranh giới chuyên môn, văn hóa và bối cảnh. Các nhà khoa học không chỉ đi sâu vào lĩnh vực của mình mà còn chủ động tìm hiểu những ngành liên quan, hợp tác với chuyên gia ở các lĩnh vực khác và kết nối những góc nhìn khác biệt.

Ông cho rằng đây là xu hướng cần thiết, bởi những vấn đề lớn của thế giới thường có nhiều khía cạnh và khó có thể được giải quyết từ một góc nhìn duy nhất. Sự hợp tác giữa các lĩnh vực còn gắn với những mục tiêu rộng lớn hơn như công bằng môi trường và tăng trưởng bao trùm.

Để đạt được những mục tiêu này, điều quan trọng là nhận ra giá trị của các nguồn tri thức, kinh nghiệm và cách tiếp cận khác nhau, từ đó tìm ra phương thức phối hợp phù hợp để hướng tới mục tiêu chung.

Từ góc nhìn đó, GS Daniel Kammen cho rằng VinFuture 2026 cũng là dịp để cộng đồng khoa học nhìn nhận lại cách đầu tư và tổ chức hoạt động nghiên cứu. Để giải quyết các thách thức toàn cầu, cần phát huy vai trò của trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức nghiên cứu chính sách và phòng thí nghiệm tư nhân.

Bên cạnh nguồn lực tài chính, khả năng kết nối giữa các tổ chức và chuyên gia thuộc những lĩnh vực khác nhau có ý nghĩa quan trọng. Có những nhóm nghiên cứu được hình thành từ các kế hoạch hợp tác có chủ đích, nhưng cũng có những kết nối bắt đầu từ tinh thần cởi mở, sẵn sàng lắng nghe và học hỏi những người có chuyên môn, kinh nghiệm hoặc góc nhìn khác biệt.

“Với tôi, đó là một trong những điều đáng trân trọng nhất của khoa học: sự xuất sắc trong từng lĩnh vực có thể được nhân lên khi chúng ta biết kết hợp những thế mạnh khác nhau”, GS Daniel Kammen chia sẻ.

Ông kỳ vọng VinFuture 2026 sẽ là dịp để tôn vinh tinh thần sáng tạo, hợp tác và những thành tựu cho thấy khoa học có thể đóng góp như thế nào vào việc giải quyết các thách thức chung của nhân loại.