Khẩn trương rà soát, điều chỉnh danh mục công nghệ chiến lược

Gỡ bỏ "điểm nghẽn", bám sát nhu cầu thực tiễn

Chủ trương này xuất phát từ những đánh giá thẳng thắn tại Phiên họp chuyên đề của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số diễn ra vào ngày 18/3/2026. Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ, dù trước đó Thủ tướng Chính phủ đã ban hành danh mục gồm 11 nhóm, 35 sản phẩm công nghệ chiến lược (chọn 6 sản phẩm ưu tiên làm ngay), nhưng khâu tổ chức thực hiện vẫn lúng túng, chưa mang lại giá trị hiện hữu và đóng góp rõ nét cho kinh tế.

Có 3 điểm nghẽn lớn được nhận diện: việc xác định công nghệ chiến lược chưa gắn với cấu trúc công nghiệp và nhu cầu phát triển của nền kinh tế; cơ chế thực thi chưa rõ đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt, thiếu điều phối liên ngành đủ mạnh; và vai trò của doanh nghiệp, thị trường trong phát triển công nghệ chiến lược chưa được phát huy hiệu quả.

Để giải quyết vấn đề này, Tổng Bí thư đã giao Bộ KH&CN chủ trì việc rà soát, hoàn thiện Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo hướng tinh gọn, quyết định tập trung vào các lĩnh vực mang tính quyết định đối với sự phát triển của đất nước để trình Thủ tướng Chính phủ ban hành ngay trong tháng 4/2026.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc điều chỉnh Danh mục phải bám sát Luật Công nghệ cao số 133/2025/QH15 và dựa trên ba yếu tố cốt lõi: Nhu cầu phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; lợi thế, tiềm năng của các ngành trong nước; và khả năng hình thành chuỗi giá trị, thị trường cho sản phẩm công nghệ.

Định hướng hai nhóm công nghệ chiến lược

Theo hướng dẫn của Bộ KH&CN, danh mục công nghệ chiến lược mới sẽ được tiếp cận theo hai nhóm trọng tâm nhằm xác định đúng trọng tâm, tránh dàn trải.

Nhóm 1 là công nghệ tạo tác động trực tiếp, ngắn hạn. Nhóm này bao gồm các công nghệ đã có thị trường và có thể tạo ra tác động lớn ngay lập tức cho nền kinh tế như nông - lâm - thủy sản, dệt may, xây dựng, năng lượng, thép....

Nhóm 2 là công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới và bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng. Đây là các lĩnh vực đòi hỏi hàm lượng khoa học cao, đầu tư dài hạn như công nghệ đường sắt tốc độ cao, công nghệ lượng tử, tên lửa, lò phản ứng hạt nhân quy mô nhỏ, và công nghệ không gian tầm thấp (vệ tinh nhỏ, UAV...).

Yêu cầu khắt khe trong việc lập đề xuất

Bộ KH&CN đặt ra những tiêu chí rất cụ thể và khắt khe đối với các đề xuất mới. Đối với từng công nghệ hoặc sản phẩm công nghệ chiến lược, phải xác định rõ mục tiêu phát triển, chỉ tiêu đầu ra, bài toán lớn cần giải quyết, thị trường mục tiêu, cơ hội và thách thức khi cạnh tranh quốc tế. Đặc biệt, các đề xuất phải làm rõ tiềm năng thay thế hàng nhập khẩu, khả năng xuất khẩu và tạo ra những sản phẩm lưỡng dụng.

Để làm cơ sở xác định thứ tự ưu tiên và cơ chế hỗ trợ, việc hạch toán sơ bộ hiệu quả kinh tế - xã hội là một yêu cầu bắt buộc. Bên cạnh đó, các địa phương và bộ ngành phải chỉ định rõ cơ quan chủ trì, doanh nghiệp dẫn dắt, nhu cầu về hạ tầng thử nghiệm, dữ liệu tiêu chuẩn và sở hữu trí tuệ, đồng thời xây dựng cơ chế theo dõi, giám sát, đánh giá việc thực hiện trên phạm vi cả nước.

Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải khẩn trương hoàn thiện những đề xuất theo mẫu và gửi về Bộ cùng Văn phòng Trung ương Đảng trước ngày 5/4/2026 để tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.