Từ chip chuyên dụng đến cơ hội tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu của Việt Nam

Phát biểu tại Hội thảo "Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam" diễn ra ngày 10/9, ông Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, định hướng phát triển chip chuyên dụng đã được thể hiện trong các chính sách về khoa học, công nghệ và công nghiệp bán dẫn.

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng của phát triển, đồng thời đặt yêu cầu từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, trong đó có bán dẫn.

Cùng với đó, Quyết định số 1018/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định công thức phát triển C = SET + 1, trong đó S (Specialized) là chip bán dẫn chuyên dụng.

Ngoài ra, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg tiếp tục xác định công nghệ chip bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng là nhóm công nghệ, sản phẩm chiến lược cần ưu tiên phát triển.

“Lựa chọn chip chuyên dụng không có nghĩa là thu hẹp khát vọng. Đây là cách tập trung nguồn lực vào nơi Việt Nam có nhu cầu thật, có thị trường, có đội ngũ thiết kế đang hình thành và có nền công nghiệp điện tử đủ lớn để tạo ra sản phẩm cuối”, ông Tuấn nhận định.

Theo ông Tuấn, Việt Nam cần xác định nhu cầu thực tế từ các lĩnh vực như camera AI, thiết bị IoT, lưới điện, trạm sạc, robot, UAV, viễn thông, y tế và định danh số để xác định kiến trúc chip, công nghệ chế tạo, phương án đóng gói, tiêu chuẩn đo kiểm và lộ trình thương mại hóa phù hợp.

Bài toán đưa chip ra thị trường

Tuy nhiên, từ một bản thiết kế chip đến sản phẩm thương mại là khoảng cách không nhỏ.

Đầu tiên, chi phí nghiên cứu và phát triển chip rất lớn. Doanh nghiệp phải đầu tư cho công cụ thiết kế điện tử (EDA), thư viện IP và sản xuất thử (tape-out). Mỗi lần tape-out đều tiềm ẩn rủi ro kỹ thuật và có thể phát sinh chi phí tới hàng triệu USD.

Trong khi đó, hệ sinh thái trong nước cũng chưa hoàn chỉnh từ thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử đến chứng nhận chất lượng. Các doanh nghiệp có đơn hàng nhỏ có thể gặp khó khi tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử ở nước ngoài với chi phí phù hợp, chưa kể sau khi có mẫu chip, quá trình hoàn thiện phần mềm, bo mạch, đánh giá độ tin cậy và tích hợp vào sản phẩm cũng mất nhiều thời gian và nguồn lực.

Một trở ngại khác là bài toán "con gà - quả trứng". Doanh nghiệp khó mạnh dạn đầu tư nếu chưa có khách hàng, trong khi khách hàng cũng thường thận trọng với một loại chip chưa được kiểm chứng trong thực tế.

Nhân lực là điểm nghẽn tiếp theo. Không chỉ cần kỹ sư thiết kế chip, ngành bán dẫn còn đòi hỏi chuyên gia về kiểm thử, đóng gói, vật liệu và tích hợp hệ thống.

Từ thiết kế đến thương mại hóa chip chuyên dụng

Để giải quyết những điểm nghẽn này, một trong những hướng được đặt ra là Nhà nước tạo thị trường ban đầu cho sản phẩm chip trong nước.

Theo đó, Bộ Khoa học và Công nghệ sắp ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng, tập trung vào 5 nhóm lĩnh vực gồm AI và điện toán biên; viễn thông thế hệ mới; cảm biến và IoT; điện tử công suất; bảo mật phần cứng.

Danh mục sẽ là căn cứ để định hướng nghiên cứu, tạo tín hiệu thị trường và tập trung nguồn lực vào các sản phẩm có khả năng phát triển tại Việt Nam.

Cùng với đó, Bộ cũng định hướng xây dựng chương trình hỗ trợ xuyên suốt từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất thử, đo kiểm và đánh giá chip chuyên dụng. Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN quy định việc quản lý nhiệm vụ dựa trên các mốc kết quả, đồng thời có cơ chế phù hợp hơn trong sử dụng chuyên gia, kinh phí và nguồn lực

Hạ tầng dùng chung cũng có vai trò quan trọng. Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn được định hướng từng bước cung cấp và điều phối hạ tầng dùng chung về EDA, thư viện IP, phòng thí nghiệm.

Ngoài ra, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn sẽ rà soát thiết kế trước khi tape-out, tập hợp nhu cầu để tổ chức các đợt sản xuất thử gom wafer, kết nối với nhà máy chế tạo, đơn vị đóng gói và kiểm thử, đồng thời hỗ trợ đo kiểm, đánh giá hiệu suất sau sản xuất thử.

Việc kết nối đơn vị thiết kế với nhà máy chế tạo, doanh nghiệp đóng gói, kiểm thử (OSAT) và doanh nghiệp sản xuất sản phẩm ngay từ bước xác định yêu cầu kỹ thuật nhằm rút ngắn quá trình đưa sản phẩm ra thị trường.

Sự tham gia của các tập đoàn lớn có thể tạo thêm động lực cho hệ sinh thái. Qualcomm đang mở rộng các trung tâm R&D tại Việt Nam, tập trung vào AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống, đồng thời hợp tác đào tạo nhân lực theo chu trình thiết kế vi mạch (end-to-end) từ Front-end đến Back-end.

Geleximco đang xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại tỉnh Hưng Yên (dự kiến khởi công tháng 11/2026, ra sản phẩm thương mại đầu năm 2028), đồng thời cam kết ưu tiên thử nghiệm và tích hợp chip Việt vào hệ sinh thái xe điện và công nghiệp của tập đoàn. Nếu được triển khai, những cam kết này có thể tạo đầu ra ban đầu cho sản phẩm chip trong nước.

Nếu giải được bài toán chi phí, nhân lực, hạ tầng và đặc biệt là thị trường đầu tiên, chip chuyên dụng có thể trở thành một trong những con đường giúp doanh nghiệp Việt tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn, thay vì chỉ dừng ở các công đoạn lắp ráp.