368 tỷ USD cho chuyển đổi xanh: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Dư địa lớn cho nguồn vốn xanh

Theo báo cáo “Thị trường Trái phiếu Xanh Việt Nam: Tổng quan năm 2025 và Triển vọng” của FiinRatings, năm 2025, thị trường trái phiếu xanh và bền vững Việt Nam ghi nhận 3.407 tỷ đồng phát hành qua 5 giao dịch, giảm so với 10.325 tỷ đồng qua 6 giao dịch năm 2024.

Tuy nhiên, thị trường có sự chuyển dịch từ mở rộng quy mô sang củng cố chất lượng thể hiện qua sự gia tăng của doanh nghiệp phi tài chính, sự đa dạng của cơ cấu tổ chức phát hành và sự cải thiện về công bố thông tin. Đặc biệt, đợt trái phiếu xanh kỳ hạn 20 năm của Công ty Xuân Mai - Hà Nội cho thấy công cụ này có thể đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn, nhất là trong các lĩnh vực hạ tầng.

Trong khi đó, tín dụng xanh tiếp tục tăng trưởng. Theo số liệu trong báo cáo của FiinRatings, cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt khoảng 780.000 tỷ đồng, tăng gần 15% so với năm trước và chiếm 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Năng lượng tái tạo và năng lượng sạch chiếm hơn 37% dư nợ tín dụng xanh, tiếp theo là nông nghiệp xanh.

Những số liệu này là nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo, khi nhu cầu vốn phục vụ chuyển đổi xanh của doanh nghiệp ngày càng lớn.

Theo Ngân hàng Thế giới (World Bank), Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD tài chính xanh và tài chính chuyển đổi đến năm 2040, trong đó gần một nửa dự kiến đến từ khu vực tư nhân. Năng lượng tái tạo là một trong những lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn nhất. Điều này mở ra dư địa đáng kể cho các kênh huy động vốn xanh, không chỉ từ ngân hàng mà còn từ thị trường vốn và các nhà đầu tư quốc tế.

Thêm công cụ, thêm cơ hội cho doanh nghiệp

Các chuyên gia của FiinRatings cho rằng, triển vọng của thị trường không chỉ nằm ở trái phiếu xanh. Hệ sinh thái tài chính bền vững đang mở rộng, với trái phiếu, tín dụng xanh, khoản vay liên kết bền vững, trái phiếu chuyển đổi và về dài hạn là trái phiếu xanh lam.

Trái phiếu xã hội và trái phiếu liên kết bền vững có thể tạo thêm lựa chọn huy động vốn cho những tổ chức phát hành có hoạt động kinh doanh đa dạng nhưng chưa hoàn toàn đáp ứng các tiêu chí xanh.

Trong khi đó, trái phiếu chuyển đổi có thể trở thành một lựa chọn đáng chú ý trong bối cảnh Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) đã bước vào giai đoạn thực hiện từ tháng 1/2026 làm gia tăng chi phí carbon đối với các ngành thép, xi măng và nhôm của Việt Nam. Với những ngành khó giảm phát thải trong ngắn hạn, trái phiếu chuyển đổi là công cụ tài chính có ý nghĩa chiến lược cho quá trình khử carbon.

Về dài hạn, trái phiếu xanh lam cũng có dư địa phát triển nhờ lợi thế về biển và định hướng phát triển kinh tế biển bền vững của Việt Nam.

Cùng với sự đa dạng hóa công cụ, khung chính sách cho tài chính xanh cũng đang từng bước được hoàn thiện. Quyết định 21 thiết lập Danh mục phân loại xanh chính thức đầu tiên của Việt Nam, tạo cơ sở để tổ chức phát hành và bên cho vay xác định các hoạt động, dự án đáp ứng tiêu chí xanh.

Các chính sách hỗ trợ lãi suất nhằm giảm chi phí huy động vốn và ưu đãi thuế đối với thu nhập của nhà đầu tư từ trái phiếu xanh nhằm giảm chi phí vốn thực tế cho tổ chức phát hành tạo thêm điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn. Trong khi đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn trong quá trình chuyển đổi năng lượng.

Việc Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam xác định tài chính xanh và ESG là lĩnh vực kinh doanh ưu tiên cũng tạo thêm nền tảng cho sự phát triển dài hạn của thị trường.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhìn nhận, dư địa lớn không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn xanh ngay lập tức. Một trong những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện là hướng dẫn thực thi chi tiết đối với Danh mục phân loại xanh. Khả năng tiếp cận các chương trình tín dụng ưu đãi tại ngân hàng cũng chưa đồng đều, trong khi nhóm doanh nghiệp lớn, có nền tảng vốn và quản trị tốt vẫn có nhiều thuận lợi hơn.

Khi các cơ chế ưu đãi tiếp tục hoàn thiện và cơ sở nhà đầu tư được mở rộng, những doanh nghiệp đã xây dựng Khung Trái phiếu xanh và nâng cao năng lực quản trị nội bộ sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các nguồn vốn dài hạn, trong đó có nguồn vốn từ các quỹ quốc tế có yêu cầu về ESG.

Triển vọng của tài chính xanh vì vậy không chỉ nằm ở việc thị trường sẽ phát hành thêm bao nhiêu trái phiếu, mà còn ở khả năng mở rộng các kênh vốn cho quá trình chuyển đổi của doanh nghiệp. Với nhu cầu tài chính xanh và chuyển đổi xanh lên tới khoảng 368 tỷ USD đến năm 2040, dư địa thị trường còn lớn. Vấn đề đặt ra là chính sách và năng lực của doanh nghiệp sẽ được chuẩn bị đến đâu để biến nhu cầu vốn này thành dòng vốn thực tế.