Logistics đắt đỏ vì hạ tầng thiếu đồng bộ, thủ tục kéo dài

Vì sao chi phí logistics đắt đỏ?

Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương, Bộ cùng các hiệp hội ngành hàng, hiệp hội logistics và đại diện nhiều bộ, ngành đã chỉ ra những lý do khiến chi phí logistics ở mức cao, đồng thời đề xuất giải pháp giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Ông Bùi Bá Nghiêm - Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu cho biết, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước. Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7%. Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,1% kim ngạch xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm; khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,6 tỷ USD.

Quy mô thương mại ngày càng lớn đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả logistics. Với khu vực kinh tế trong nước, giảm chi phí vận chuyển, lưu kho và các thủ tục liên quan cũng là điều kiện để cải thiện sức cạnh tranh, tăng khả năng kết nối với chuỗi cung ứng.

Báo cáo Logistics Việt Nam 2025 cho biết chi phí logistics ước tính tương đương khoảng 16 - 17% GDP, tuy nhiên đây là chỉ tiêu ở cấp độ nền kinh tế, không phải tỷ lệ chi phí mọi ngành hàng, doanh nghiệp.

Bàn về nguyên nhân của tình trạng chi phí logistics cao, các hiệp hội ngành hàng cho rằng sự thiếu đồng bộ về hạ tầng phục vụ sản xuất, xuất khẩu là một trong những lý do.

Đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết phần lớn vùng sản xuất và nhà máy gạo tập trung tại Đồng bằng sông Cửu Long, nhưng khu vực này còn thiếu cảng chuyên dụng nước sâu để tiếp nhận tàu lớn. Do đó, một số doanh nghiệp phải vận chuyển hàng lên TP Hồ Chí Minh, phát sinh thêm chi phí và kéo dài hành trình.

Trong khi đó, đại diện Hiệp hội Dừa Việt Nam cho biết việc thiếu dịch vụ hun trùng, chiếu xạ tại miền Bắc khiến một số doanh nghiệp phải đưa hàng vào miền Nam xử lý, sau đó lưu kho, làm tăng chi phí và ảnh hưởng thời gian bảo quản.

Với thủy sản, chi phí logistics còn đến từ hoạt động kho lạnh, kho bãi, container và các khoản phát sinh liên quan đến tàu, chứng từ.

Ngoài hạn chế về hạ tầng, thời gian xử lý thủ tục cũng là yếu tố làm tăng chi phí logistics.

Đại diện Cục Hải quan, Bộ Tài chính, cho biết cơ quan này đang đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh số hóa và xây dựng đề án Hải quan số. Tuy nhiên, sự liên thông giữa thủ tục hải quan với các thủ tục quản lý chuyên ngành vẫn chưa hoàn chỉnh.

Một số giấy phép, giấy chứng nhận hoặc kết quả kiểm tra còn yêu cầu bản chính. Một số thủ tục trên Hệ thống một cửa quốc gia chưa hoàn toàn điện tử, trong khi vẫn còn thủ tục vận hành trên các cổng riêng, khiến việc liên thông dữ liệu chưa đầy đủ.

Theo kết quả đo thời gian thông quan của các cơ quan độc lập và ngành Hải quan, khoảng 70% thời gian thông quan nằm ở các thủ tục khác như xin giấy phép, vận chuyển, kiểm tra và thử nghiệm. Thời gian xử lý tại cơ quan Hải quan chỉ chiếm một phần trong tổng thời gian để hàng hóa được giải phóng.

Điều này cho thấy, muốn giảm chi phí logistics cần sự phối hợp của nhiều bộ, ngành, địa phương thay vì chỉ tập trung cải cách thủ tục hải quan.

Tổ chức lại vận tải, số hóa thủ tục để giảm chi phí

Hiện nay, chi phí logistics không chỉ gồm cước vận tải mà còn có phí cảng, kho bãi, thủ tục, tuân thủ, tồn kho, vốn và các khoản phát sinh do chậm trễ, hư hỏng, thiếu thông tin hoặc phải xử lý lại hồ sơ. Vì vậy, theo Cục Xuất nhập khẩu, cần thực hiện đồng bộ nhiều nhóm giải pháp để giảm chi phí logistics. Trước hết, cần tổ chức lại vận tải theo hành lang và tăng kết nối đa phương thức.

Cùng với đó, cần giảm thời gian và chi phí tại cảng biển, sân bay, cửa khẩu và kho thông qua đặt lịch, điều phối phương tiện, trao đổi dữ liệu trước khi hàng đến và công khai trạng thái xử lý.

Đồng thời, cần đẩy mạnh tạo thuận lợi thương mại và và sử dụng phương thức kiểm tra chuyên ngành dựa trên rủi ro. Các bộ quản lý chuyên ngành cần xác định chứng từ trùng lặp, thực hiện nguyên tắc cung cấp dữ liệu một lần, xử lý trước khi hàng đến, tăng quản lý rủi ro và hậu kiểm khi đủ điều kiện.

Cục Xuất nhập khẩu đề xuất phát triển cơ sở dữ liệu và nền tảng điều phối logistics dùng chung, kết nối các hệ thống hiện có. Nền tảng này có thể hỗ trợ theo dõi luồng hàng, năng lực cảng và kho, đặt lịch, cảnh báo ùn tắc, truy xuất thông tin và xử lý vướng mắc liên ngành. Khi doanh nghiệp có dữ liệu đầy đủ hơn về năng lực hạ tầng và tình trạng vận chuyển, việc lập kế hoạch giao nhận, dự báo chi phí và lựa chọn tuyến thay thế sẽ chủ động hơn.

Bên cạnh giải pháp từ Nhà nước, Cục Xuất nhập khẩu cho rằng doanh nghiệp cần chuyển từ cách tính riêng từng khoản cước sang quản trị tổng chi phí đưa hàng đến thị trường.

Các giải pháp được khuyến nghị gồm chuẩn hóa dữ liệu đơn hàng, dự báo sản lượng, tối ưu bao bì và hệ số chất xếp, kiểm soát tồn kho, lựa chọn điều kiện giao hàng phù hợp và xây dựng phương án tuyến thay thế. Doanh nghiệp logistics cần tăng liên kết, phát triển dịch vụ tích hợp, nâng năng lực vận tải đa phương thức và logistics lạnh. Việc giảm quãng đường xe chạy rỗng, nâng hệ số sử dụng phương tiện và chuyển những lô hàng phù hợp sang đường thủy, đường sắt cũng giúp tiết kiệm nhiên liệu, giảm chi phí logistics và phát thải.